چالش‌ها و فرصت‌های تجاری‌سازی داده و اطلاعات آب و هوا در ایران

داده‌های آب و اقلیم به‌عنوان «نفت جدید اقتصاد داده» نقشی فزاینده در تصمیم‌سازی‌های ملی و توسعه فناوری دارند. در ایران، علی‌رغم تولید قابل‌توجه داده‌های مرتبط، فرایند تجاری‌سازی آن با چالش‌های حقوقی، نهادی و فنی روبه‌رو است. هدف پژوهش حاضر، شناسایی موانع، فرصت‌ها و الزامات تجاری‌سازی داده‌های آب و اقلیم و ارائه چارچوبی برای سیاست‌گذاری در این حوزه است. پژوهش با رویکرد کیفی و ماهیت اکتشافی انجام شد. داده‌ها از طریق تحلیل اسناد بالادستی، انجام مصاحبه‌های نیمه‌ساخت‌یافته با هفت نفر از خبرگان و برگزاری نشست تخصصی «تجاری‌سازی و توسعه کسب‌وکارهای مبتنی بر اطلاعات آب و اقلیم» گردآوری شد.تحلیل یافته‌ها چهار محور اصلی را آشکار کرد: (1) تضاد میان قوانین درآمدزایی دولت و قانون انتشار آزاد اطلاعات و نبود نهاد تنظیم‌گر مستقل؛ (2) ضعف زیرساخت‌های فنی و فقدان استانداردهای تبادل داده و api؛ (3) ضرورت توسعه مدل‌های کسب‌وکار و زنجیره ارزش افزوده به‌جای فروش داده خام؛ و (4) فرصت‌های نوظهور در کشاورزی دقیق، انرژی‌های تجدیدپذیر و بیمه محصولات.نتایج بیانگر نیاز به تغییر پارادایم از «نگاه هزینه‌ای» به «نگاه سرمایه‌ای» نسبت به داده‌های هوا و اقلیم است. تحقق این تحول مستلزم اصلاح چارچوب‌های قانونی، ایجاد زیرساخت‌های اشتراک‌گذاری داده، ترویج همکاری‌های عمومی–خصوصی و نهادینه‌سازی فرهنگ ارزش‌آفرینی داده است. پژوهش حاضر با ارائه یک چارچوب مفهومی، مسیر گذار از انحصار داده به حکمرانی هوشمند و بازار داده‌محور ایران را تبیین می‌کند.