مدل‌سازی دو‌بعدی ساماندهی رودخانه مرزی ارس با تاکید بر رویکردهای مدیریت منابع آب مشترک

پدیده رسوب‌گذاری و فرسایش در بالادست سدها، از مهم‌ترین عوامل تهدیدکننده پایداری سازه‌ها و بهره‌برداری پایدار از منابع آب مشترک است. رودخانه ارس به‌عنوان یکی از حیاتی‌ترین شریان‌های مرزی ایران و جمهوری آذربایجان، نقشی کلیدی در تامین آب، کشاورزی و همکاری‌های فرامرزی دارد. سد انحرافی میل‌مغان با دو آبگیر به ظرفیت 80 مترمکعب بر ثانیه برای هر کشور، پس از بیش از پنج دهه بهره‌برداری، با مشکلات رسوب‌گذاری، تشکیل جزایر و فرسایش کناره‌ها مواجه شده است. در این پژوهش، با استفاده از داده‌های توپوگرافی و هیدروگرافی و بهره‌گیری از مدل عددی hec-ras 2d، چهار سناریوی ساماندهی جریان در محدوده بالادست سد شبیه‌سازی و از منظر توزیع سرعت و شکل‌گیری گردابه‌ها ارزیابی شد. نتایج نشان داد احداث دایک به طول 168 متر برای اتصال بخش انتهایی ساحل‌سازی به بستر غیرقابل‌فرسایش، موجب تثبیت جریان، جلوگیری از غرقاب اراضی ساحلی و حفظ دبی آبگیر ایرانی می‌شود. یافته‌های این تحقیق علاوه بر ارائه راهکار فنی برای کاهش فرسایش و بهبود بهره‌برداری از رودخانه مرزی ارس، می‌تواند مبنایی برای ارتقای همکاری‌های دو‌جانبه و حکمرانی موثرتر منابع آب مشترک میان دو کشور باشد.