تحلیل تطبیقی ساختار حکمرانی منابع آب در ایران و کشورهای موفق در مدیریت کم‌آبی

بحران آب در ایران در دهه‌های اخیر از یک مسئله فنی به چالشی نهادی و حکمرانی تبدیل شده است. هدف پژوهش حاضر، تحلیل تطبیقی ساختار حکمرانی منابع آب در ایران و سه کشور موفق در مدیریت کم‌آبی، شامل اسپانیا، استرالیا و مراکش است. روش تحقیق از نوع توصیفی - تحلیلی و با رویکرد ترکیبی (کیفی - کمی) انجام شده است. داده‌ها از طریق تحلیل اسناد، قوانین ملی و بین‌المللی و مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با 15 نفر از خبرگان حوزه آب گردآوری گردید. برای تحلیل داده‌ها از مدل نهادی استروم (iad) و شاخص‌های حکمرانی آب oecd و gwp استفاده شد. یافته‌ها نشان داد که تفاوت اساسی میان ایران و کشورهای مورد مطالعه در سطح تمرکز قدرت، استقلال نهادهای حوضه‌ای و شفافیت نهادی است. درحالی‌که اسپانیا و استرالیا با تمرکز بر مدیریت حوضه‌ای و تفویض اختیار به سطوح محلی، حکمرانی مشارکتی و پاسخ‌گو ایجاد کرده‌اند، ایران همچنان از تمرکزگرایی و ضعف هماهنگی بین‌بخشی رنج می‌برد. نتایج همچنین نشان داد که استقرار نهادهای حوضه‌ای مستقل، ایجاد سامانه ملی داده‌های آب و اصلاح ابزارهای اقتصادی می‌تواند مسیر اصلاح حکمرانی آب در ایران را هموار سازد. این پژوهش نتیجه می‌گیرد که بحران آب در ایران، بیش از آنکه ناشی از کمبود منابع باشد، بازتاب ضعف حکمرانی است و گذار به حکمرانی تطبیقی، شفاف و چندسطحی شرط لازم برای پایداری منابع آبی کشور است.