ارزیابی طرح‌های احیا و تعادل‌بخشی و سازگاری با کم آبی بر روند متوسط سطح آب سالیانه و افت آبخوان (مطالعه موردی: دشت سرایان استان خراسان جنوبی)

منابع آب زیرزمینی برای نیازهای ضروری انسان اهمیت بسیاری دارند. مدیریت این منابع آب یک مدیریت یکپارچه و بهم پیوسته بوده که از عهده یک سازمان و نهاد خارج است و همه‌ی دستگاه‌ها موظف به همکاری در مدیریت آن هستند. در همین راستا در سال‌های اخیر با افزایش پدیده‌ی خشکسالی و کاهش نزولات آسمانی ارائه طرح‌های مختلف با مشارکت ذینفعان و ذیمدخلان از طرف‌ دستگاه‌های متولی آب و در راستای سیاست‌گذاری این بخش ارائه شده است. طرح احیا و تعادل بخشی که شامل 15 پروژه می‌باشد از اواسط دهه هشتاد و طرح سازگاری با کم آبی در اواخر دهه 90 ارائه شده است. دشت سرایان یکی از اولین دشت‌های ممنوعه بحرانی کشور بوده که در همه‌ی مصارف اتکای 100 درصدی به آبهای زیرزمینی دارد. مدیریت منابع آبی این دشت برای مردم این منطقه نقش مهمی در تامین آب شرب و کشاورزی و خدمات آن‌ها دارد. در این پژوهش به ارزیابی اجرای طرح‌های احیا و تعادل بخشی بالاخص نصب کنتورهای هوشمند و سازگاری با کم آبی بر روند متوسط سالیانه سطح آب و افت سفره از زمان اجرای طرح‌های مذکور پرداخته شده است. نتایج پژوهش نشان داد در یک دوره آماری 41 ساله از سال 1364 تا 1404 و از سال 1392 به بعد با نصب کنتورهای هوشمند و اجرایی شدن آن شیب منحنی هیدروگراف دشت از 647/0 به حدود 34/0 درجه کاهش یافته، یعنی شیب خط برازش در بازه‌ی 1364 تا 1392 برابر 33 درجه و از سال 1392 به بعد 78/21 درجه بوده است. همچنین نتایج نشان داد که در سطح اعتماد 90 درصد این شکست و تغییر میزان شیب شکستی معنی‌دار بوده است. لیکن هنوز با رسیدن به نقطه تعادل و آب قابل برنامه‌ریزی فاصله دارد که لازم است اقدامات تکمیلی این پروژه‌ها با همکاری دستگاه‌های اجرایی و مشارکت و متقاعد کردن ذینفعان و ذیمدخلان صورت گیرد.