مقایسه‌ چالش‌ها، رویکردها و سیاست‌های مدیریت منابع آب در ایران و سایر کشورهای جهان

مدیریت پایدار منابع آب در مناطق خشک و نیمه‌خشک به‌ویژه در ایران به یکی از مسائل کلیدی توسعه تبدیل شده است. فشار فزاینده بر منابع تجدیدپذیر، ناشی از رشد جمعیت، توسعه ناپایدار بخش کشاورزی، و برداشت بیش‌ازحد از آب‌های زیرزمینی، نظام آبی کشور را در وضعیت تنش شدید قرار داده است. از این‌رو، تحلیل سیاست‌های کلان مدیریت منابع آب و مقایسه آن با کشورهای دارای شرایط اقلیمی مشابه، می‌تواند راهگشای بازنگری در الگوهای کنونی مدیریت باشد. در این پژوهش، با هدف ارزیابی سیاست‌های کلان مدیریت منابع آب در ایران، مقایسه‌ای میان شاخص‌های اقلیمی، بهره‌وری و سیاست‌های اجرایی ایران و چند کشور هم‌اقلیم نظیر تونس، مراکش، آفریقای جنوبی و ترکیه انجام شده است. روش تحقیق بر مبنای تحلیل داده‌های آماری ملی و بین‌المللی و ارزیابی شاخص‌های تنش آبی، بهره‌وری اقتصادی و تاب‌آوری آبی تنظیم گردیده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که سرانه منابع آب تجدیدپذیر ایران به حدود 1500 مترمکعب در سال کاهش یافته و بیش از 90 درصد مصارف آبی در بخش کشاورزی با بازده اقتصادی پایین‌تر از 6/0 دلار به ازای هر مترمکعب متمرکز است. در مقابل، کشورهای مورد مطالعه با اتخاذ سیاست‌های تقاضامحور، توسعه فناوری‌های نوین آبیاری، اصلاح الگوی کشت، توسعه زیرساخت‌های ذخیره‌سازی رواناب سطحی و بازچرخانی فاضلاب شهری توانسته‌اند کارایی مصرف و پایداری منابع آبی خود را به‌طور معناداری ارتقا دهند. تحلیل تطبیقی انجام‌شده بیانگر ضرورت اصلاح سیاست‌های ملی ایران در جهت بهبود بهره‌وری، بازتعریف الگوی کشت، و تقویت تاب‌آوری اکوسیستم‌های آبی است. نتایج پژوهش تاکید می‌کند که گذار از مدیریت عرضه‌محور به مدیریت هوشمندانه تقاضا، شرط اصلی دستیابی به امنیت و پایداری آبی کشور در افق توسعه آینده است.