بررسی حکمرانی آب زیرزمینی و نقش نهادهای محلی در اجرای سیاست‌های حفاظتی: مطالعه موردی شهر خفر

شهر خفر در سال‌های اخیر با کاهش چشمگیر سطح آب‌های زیرزمینی مواجه شده است؛ مسئله‌ای که نه‌تنها در چاه‌های آب شرب شهری بلکه در میان کشاورزان و باغداران نیز به وضوح احساس می‌شود. با وجود تدوین سیاست‌های حفاظتی برای کنترل برداشت و پایداری منابع آب، این سیاست‌ها به‌طور موثر اجرا نمی‌شوند. برداشت بی‌رویه از منابع آب زیرزمینی، ضعف در نظارت نهادی، کمبود تجهیزات کنترلی مانند کنتورهای حجمی، وابستگی شدید اقتصادی به کشاورزی پرمصرف و کاهش بارندگی از مهم‌ترین عوامل تشدیدکننده بحران به شمار می‌آیند. همچنین، نقش نهادهای محلی همچون شوراهای اسلامی روستا و دهیاران در مدیریت و نظارت بر منابع آب به‌درستی فعال نشده و ظرفیت مشارکتی آن‌ها کمتر از حد انتظار مورد استفاده قرار گرفته است. در این مقاله با استفاده از رویکرد مطالعه موردی و چارچوب نظری تعامل شرایط زمینه‌ای به تحلیل علل ناکارآمدی حکمرانی آب زیرزمینی در خفر پرداخته می‌شود. داده‌ها از طریق مصاحبه با ذی‌نفعان محلی، بررسی اسناد قانونی و مشاهدات میدانی گردآوری و تحلیل شده‌اند. یافته‌ها نشان می‌دهد کیفیت پایین حکمرانی، ضعف در تعامل میان دولت، شوراهای محلی و بهره‌برداران، و کاستی‌ها در اجرای سیاست‌های حفاظتی از اصلی‌ترین دلایل تداوم بحران هستند. بر این اساس، تقویت نقش نهادهای محلی، ارتقای مشارکت جامعه، شفافیت داده‌ها و تغییر الگوی کشت به محصولات کم‌آب‌بر، می‌تواند مسیر دستیابی به مدیریت پایدار منابع آب زیرزمینی در خفر را هموار سازد.