تحلیل تطبیقی حکمرانی منابع آب مشترک در ایران با تاکید بر دیپلماسی آب و الگوهای بین‌المللی

مدیریت منابع آب مشترک به‌عنوان یکی از چالش‌برانگیزترین حوزه‌های حکمرانی محیط‌زیست در قرن بیست‌ویکم شناخته می‌شود. ایران با برخورداری از رودخانه‌های مرزی نظیر هیرمند، زاب و ارس، درگیر پیچیدگی‌های سیاسی، اقلیمی و حقوقی مرتبط با این منابع آبی است. در این مقاله، با رویکردی مروری-تحلیلی، ادبیات نظری مرتبط با حکمرانی منابع آب مشترک بررسی شده و تجارب موفق بین‌المللی در مدیریت منابع فرامرزی مورد تحلیل تطبیقی قرار گرفته‌اند. همچنین وضعیت حکمرانی آب در مرزهای شرقی ایران به‌ویژه در تعامل با افغانستان، از منظر ظرفیت نهادی، چارچوب‌های قانونی، و ابزارهای همکاری بررسی شده است. نتایج مطالعه نشان می‌دهد که کاستی‌های موجود در شفافیت اطلاعات، عدم مشارکت نهادهای محلی و ضعف در نهادسازی چندجانبه، مهم‌ترین موانع دستیابی به حکمرانی مطلوب آب در ایران هستند. در مقابل، تجربه‌های موفق در حوضه‌های بین‌المللی نظیر کلرادو و دانوب نشان می‌دهند که بهره‌گیری از حکمرانی تطبیقی، تبادل اطلاعات اقلیمی، و مشارکت چندسطحی، می‌تواند منجر به مدیریت پایدارتر منابع مشترک گردد. در پایان، پیشنهاداتی عملی برای ارتقاء حکمرانی منابع آب مشترک در ایران با تاکید بر دیپلماسی آب، تقویت ظرفیت نهادی و توسعه چارچوب‌های همکاری ارائه شده است.