مدلسازی پویایی‌های اجتماعی-اخلاقی در قرآن کریم: یک رهیافت مبتنی بر نظریه سیستم‌های دینامیکی (تلفیق مفاهیم ریاضی دبیرستان با مبانی قرآنی)

این پژوهش با هدف تبیین نظاممند مبانی نظری حاکم بر پویایی‌های اجتماعی-اخلاقی در جهان‌بینی اسلامی صورت پذیرفته است. مطالعه حاضر از طریق تحلیل محتوای متون اساسی، به واکاوی چارچوب حاکم بر روابط علّی بین کنش‌های انسانی و پیامدهای فردی و اجتماعی آن می‌پردازد.یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که در این منظومه فکری، نظام اخلاقی از ساختاری پویا، پیچیده و مبتنی بر قوانین ثابت برخوردار است. این نظام به گونه‌ای طراحی شده که کوچک‌ترین اعمال انسان، در بستری از زمان تجمیع شده و به نتایجی کلان و قابل مشاهده منجر می‌گردد. یکی از وجوه ممیزه این سیستم، وجود بازخوردهای تقویتی مثبت است که موجب رشد نمایی پیامدهای نیک در پاسخ به تداوم اعمال صالح می‌شود. در عین حال، این نظام چندبعدی، انسان را به برقراری تعادلی عقلانی بین اهداف مادی و معنوی فرا می‌خواند و هرگونه افراط و تفریط در این زمینه را به بیراهه کشاندن منابع تلقی می‌کند.نتایج این تحلیل حاکی از آن است که قوانین حاکم بر این سیستم، جهانی، تغییرناپذیر و عاری از تبعیض هستند و در عین حال، برای کنشگر انسانی به رسمیت شناختن اراده و حق انتخاب قائل می‌شوند. مسیرهای پیش رو به صورت جاذب‌های متعددی ترسیم می‌شوند که انتخاب‌های روزمره، فرد را به سمت یکی از این حالات پایانه سوق می‌دهد. این پژوهش نهایتاً نتیجه می‌گیرد که این نگاه نظاممند، رویکردی پیشگیرانه و مسئولیت‌آفرین را در قبال رفتارهای فردی و اجتماعی ترویج می‌کند و با ارائه یک نقشه راه جامع، مسیر تکامل اخلاقی و اجتماعی را مشخص می‌سازد.