تحلیل کیفی نقش راهبردی معلم در پرورش محیط پرسش‌محور برای یادگیری عمیق ریاضی

این پژوهش با هدف تحلیل کیفی نقش رفتار معلم در ایجاد و تقویت یک محیط پرسش‌محور در کلاس ریاضی و تاثیر آن بر درگیری شناختی، تفکر تحلیلی و یادگیری مفهومی دانش‌آموزان انجام شد. این مطالعه به روش کیفی و از نوع موردی انجام گرفت. جامعه پژوهش، دانش‌آموزان پایه هشتم بود که برای نمونه دانش آموزان پایه هشتم دبیرستان مریم شهر اردبیل انتخاب شد. داده‌ها از طریق مشاهده غیرمشارکتی 4 جلسه تدریس (در مباحث قضیه فیثاغورس و همنهشتی مثلث‌ها) و مصاحبه نیمه‌ساختاریافته با معلم گردآوری شد. داده‌های کیفی با استفاده از تحلیل محتوای کیفی و در چارچوب نظریه‌های ویگوتسکی (تعامل اجتماعی) و برونر (یادگیری اکتشافی) مورد تحلیل قرار گرفتند. یافته‌ها نشان داد که طرح پرسش‌های باز و اکتشافی، همراه با «زمان انتظار» کافی، گوش دادن فعال و ارائه بازخورد غیرقضاوتی، منجر به افزایش مشارکت فعال، تقویت تفکر تحلیلی و درک عمیق‌تر مفاهیم ریاضی در دانش‌آموزان می‌شود. در مقابل، پرسش‌های بسته، عدم رعایت زمان انتظار و تصحیح سریع پاسخ‌ها توسط معلم، منجر به شکل‌گیری محیطی منفعل و کاهش سطح درگیری شناختی دانش‌آموزان شد. نقش معلم به عنوان «تسهیل‌گر» در مقایسه با «انتقال‌دهنده دانش»، تاثیر به‌سزایی در نهادینه‌سازی فرهنگ پرسشگری داشت. بر اساس یافته‌ها می‌توان نتیجه گرفت که کیفیت پرسشگری معلم، نقشی راهبردی در تبدیل کلاس ریاضی به محیطی پویا و پرسش‌محور دارد. به‌کارگیری فعالانه چارچوب‌های سازنده‌گرایانه می‌تواند زمینه‌ساز یادگیری عمیق و پایدار ریاضی شود. برنامه‌ریزی برای آموزش مهارت‌های پرسشگری به معلمان، یک ضرورت آموزشی است.