ارتباط شناخت و فراشناخت: بررسی تاثیر ترکیبی و تعاملی آن‌ها بر عملکرد یادگیری ریاضی دانش‌آموزان

هدف: این پژوهش با هدف بررسی تاثیر ترکیبی و تعاملی شناخت و فراشناخت بر نتایج یادگیری ریاضیات و پر کردن شکاف موجود در ادبیات پژوهشی انجام شد. روش: مطالعه حاضر از نوع همبستگی-ساختاری و مقطعی بود. جامعه آماری شامل دانش‌آموزان پایه‌های هشتم تا یازدهم شهر شیراز در سال تحصیلی 1404-1403 بود. با روش نمونه‌گیری خوشه‌ای چندمرحله‌ای، 487 نفر (251 دختر و 236 پسر) انتخاب شدند. ابزارهای پژوهش شامل آزمون حافظه کاری خودکار (awma)، پرسشنامه آگاهی فراشناختی (mai)، آزمون عملکرد ریاضی محقق‌ساخته و پروتکل تفکر با صدای بلند بود. داده‌ها با استفاده از مدل‌سازی معادلات ساختاری در نرم‌افزار amos 26 و تحلیل‌های رگرسیون سلسله‌مراتبی و چندگروهی تحلیل شدند. یافته‌ها: مدل پیشنهادی برازش بسیار مطلوبی داشت و شناخت و فراشناخت به‌صورت ترکیبی 54٪ از واریانس نتایج یادگیری ریاضی را تبیین کردند. فراشناخت نقش میانجی جزئی و تعدیل‌کننده معنادار داشت و اثر تعاملی شناخت × فراشناخت (β = 0.16, p < 0.01) تایید شد. مسیر فراشناخت → نتایج یادگیری ریاضی در دانش‌آموزان متوسطه دوم به‌طور معناداری قوی‌تر از متوسطه اول بود، اما تفاوت جنسیتی مشاهده نشد. نتیجه‌گیری: نتایج نشان داد که بررسی همزمان و تعاملی شناخت و فراشناخت درک دقیق‌تری از عوامل موثر بر عملکرد ریاضی فراهم می‌کند و بر ضرورت طراحی مداخلات آموزشی دوسویه (تقویت همزمان ظرفیت‌های شناختی و مهارت‌های فراشناختی) تاکید دارد. این یافته‌ها می‌تواند مبنای بازنگری برنامه‌های درسی ریاضی و پیشگیری از افت تحصیلی در این درس قرار گیرد.