تحلیل محتوای کتاب ریاضی و آمار (3) دوازدهم: ارزیابی سطوح شناختی، خلاقیت و مسائل زمینه‌مدار در فصل آمار و احتمال

تحلیل محتوای کتاب‌های درسی به عنوان اصلی‌ترین منبع آموزشی، از اهمیت بالایی برخوردار است. پژوهش حاضر با هدف تحلیل محتوای فصل آمار و احتمال کتاب ریاضی و آمار (3) پایه دوازدهم رشته‌ ادبیات و علوم انسانی چاپ سال 1404، بر اساس سه چارچوب معتبر «حیطه شناختی بلوم»، «عوامل خلاقیت گیلفورد» و «معیار مسائل زمینه‌مدار» انجام شد. این پژوهش به روش توصیفی و از نوع تحلیل محتوا بوده و با رویکردی کاربردی اجرا گردید. جامعه آماری، کلیه محتوای کتاب مذکور بود و فصل آمار و احتمال به روش نمونه‌گیری تصادفی ساده به عنوان نمونه انتخاب و مورد تحلیل کمی و کیفی قرار گرفت. یافته‌ها نشان داد که محتوای این فصل بیشتر بر سطوح پایین‌تر حیطه شناختی، به‌ویژه «به‌کاربستن» متمرکز است و سطوح بالاتر شناختی مانند «تحلیل»، «ترکیب» و «ارزیابی» سهم ناچیزی دارند. از منظر خلاقیت نیز تاکید اصلی بر «تفکر همگرا» بوده و به پرورش «تفکر واگرا» که از مولفه‌های اساسی خلاقیت در مدل گیلفورد است، کم‌توجهی شده است. در مقابل، تحلیل مسائل نشان داد که رویکرد زمینه‌مدار به عنوان یک نقطه قوت، در طراحی بسیاری از تمرین‌ها و فعالیت‌ها برای ارتباط دادن مفاهیم ریاضی به موقعیت‌های واقعی زندگی مورد استفاده قرار گرفته است. در نهایت می‌توان نتیجه گرفت که اگرچه کتاب در پیوند زدن ریاضی با زندگی واقعی موفق عمل کرده، اما در تربیت دانش‌آموزانی با سطوح بالای تفکر و خلاقیت، نیازمند بازنگری و تقویت محتوا، به‌ویژه در حوزه طراحی سوالات و فعالیت‌هاست.