ارزشیابی بازی-محور و خلاقانه جهت سنجش و تثبیت یادگیری بخش زیست‌شناسی در آموزش علوم تجربی

ارزشیابی‌های سنتی، که عمدتاً بر بازتولید حافظه‌ای اطلاعات تاکید دارند، توان سنجش یادگیری عمیق، تفکر علمی و درک فرایندی مفاهیم زیست‌شناسی را ندارند. در این میان، ارزشیابی بازی‌محور و خلاقانه به‌عنوان یکی از رویکردهای نوین و اثربخش، امکان سنجش هم‌زمان یادگیری شناختی، مهارتی و نگرشی را در بستری انگیزشی و معنادار فراهم می‌سازد. از منظر برنامه‌ریزی درسی نوین- ارزشیابی یک فعالیت پایانی نیست، بلکه بخشی جدایی‌ناپذیر از فرایند یاددهی–یادگیری است. در واقع، می‌توان ارزشیابی را ابزاری برای بهبود، هدایت و تعمیق یادگیری دانست. روش‌های مختلف ارزشیابی علوم تجربی قبلا مورد مطالعه و مرور قرارگرفته‌اند. این مقاله بر اساس مرور مقالات، تجربیات نویسنده و ایده‌های وی و دانشجومعلمان دبیری علوم، چارچوبی عملیاتی برای ارزشیابی بازی‌محور و خلاقانه در بخش زیست‌شناسی آموزش علوم تجربی ارائه می‌دهد. در اینجا ساخت مدل‌ها و دست‌سازه‌ها و طراحی پوستر یا اینفوگرافیک خلاقانه، بازی‌های رومیزی و کارتی آموزشی، نمایش‌نامه‌ها و داستان‌ها، بازی‌های مسئله‌محور و مبتنی بر پروژه، تهیه کتب مصور، بازی‌های دیجیتال و شبیه‌سازی‌های رایانه‌ای و نمونه‌هایی عملی از هر یک بیان شده است. این بازی‌ها گرچه نسبت به روش‌های متداول ارزشیابی زمانبر هستند اما می‌توانند سنجش موثرتری از یادگیری زیست‌شناسی ارائه دهند. همچنین به افزایش انگیزه و مشارکت فعال دانش‌آموزان، تثبیت عمیق‌تر مفاهیم و توسعه مهارت‌های حل مسئله و تفکر کمک شایانی خواهند کرد.