تحلیل محتوای کتاب علوم تجربی پایه پنجم ابتدایی بر اساس مولفه ساحت علمی و فناورانه سند تحول بنیادین

سند تحول بنیادین آموزش و پرورش، ساحت علمی و فناورانه را به‌عنوان یکی از ارکان شش‌گانه تربیت همه‌ساحتی دانش‌آموزان برمی‌شمارد. این پژوهش، با هدف تحلیل عمیق میزان و کیفیت انطباق محتوای کتاب علوم تجربی پایه پنجم ابتدایی (چاپ 1404) با مولفه‌های این ساحت طراحی و اجرا شد. روش پژوهش، تحلیل محتوای کمی و کیفی با تکیه بر چارچوبی مبتنی بر سند تحول بود که واحدهای تحلیل آن، شامل متن درس‌ها، تصاویر، فعالیت‌های کاوشگری، آزمایش‌ها، بخش‌های «فکر کنید»، «گفت‌وگو» و پرسش‌های پایان‌درس می‌شد. یافته‌ها حاکی از عملکرد دوگانه کتاب است: از یک سو، در مولفه‌های «دانش علمی پایه» و «مهارت‌های پژوهشی» با سازماندهی منطقی، ارتباط موثر با زندگی و گنجاندن کاوشگری‌های ساختاریافته، موفقیت نسبی مشاهده می‌شود. از سوی دیگر، در مولفه‌های «تفکر نقاد و حل مسئله» و «فناوری و کاربردهای آن» شکاف‌های چشمگیری وجود دارد. پرسش‌های سطوح بالای شناختی اندک هستند و محتوای کتاب از پرداختن به فناوری‌های نوین و سواد دیجیتال لازم برای زندگی در قرن بیست‌ویکم غافل مانده است. در نتیجه، این کتاب اگرچه سکوی مناسبی برای آموزش روش علمی است، برای تربیت دانش‌آموزانی خلاق، نقاد و مسلط به فناوری‌های معاصر، نیازمند بازنگری اساسی در تراز مولفه‌های ساحت علمی و فناورانه است.

content analysis of the fifth-grade science textbook based on the scientific and technological domain of the fundamental transformation document

the fundamental transformation document of education identifies the scientific and technological domain asone of the six core dimensions of holistic student development. this study was designed and conducted toprovide an in-depth analysis of the extent and quality of alignment between the content of the fifth-gradescience textbook (2025 edition) and the components of this domain.the research method employed both quantitative and qualitative content analysis based on a framework derivedfrom the transformation document. the units of analysis included lesson texts, images, inquiry-basedactivities, experiments, “think” sections, “discussion” sections, and end-of-lesson questions.the findings indicate a dual performance of the textbook. on the one hand, relative success is observed in thecomponents of “basic scientific knowledge” and “research skills,” reflected in logical organization, effectiveconnections to real-life contexts, and the inclusion of structured inquiry activities. on the other hand, significantgaps exist in the components of “critical thinking and problem-solving” as well as “technology and itsapplications.” higher-order cognitive questions are limited, and the textbook does not adequately addressmodern technologies or the digital literacy required for life in the 21st century.in conclusion, although the textbook provides a suitable platform for teaching the scientific method, it requiressubstantial revision in alignment with the scientific and technological domain to effectively foster creative,critical, and technologically competent students.