تحلیل محتوای کتب علوم ابتدایی از منظر قابلیت اجرا با کمک مواد کم‌هزینه و بازیافتی

این پژوهش با هدف تحلیل محتوای کتب علوم ابتدایی از منظر قابلیت اجرا با کمک مواد کم‌هزینه و بازیافتی انجام شد. روش پژوهش، تحلیل محتوای کمی و جامعه آماری، کلیه کتب علوم پایه اول تا ششم ابتدایی (چاپ 1403) بود. ابزار پژوهش، چک‌لیست محقق‌ساخته‌ای مشتمل بر شاخص‌های قابلیت اجرا با مواد بازیافتی، هزینه و ایمنی بود. یافته‌ها نشان داد از 150 فعالیت شناسایی‌شده، 30 درصد کاملاً قابل جایگزینی، 52 درصد تا حدی قابل جایگزینی و 18 درصد غیرقابل جایگزینی با مواد بازیافتی بودند. همچنین تنها 15 درصد فعالیت‌ها به‌صورت صریح به استفاده از مواد بازیافتی اشاره داشتند. نتایج حاکی از کاهش تدریجی قابلیت اجرا با مواد بازیافتی در پایه‌های بالاتر بود، به‌طوری‌که سهم فعالیت‌های کاملاً قابل جایگزینی از 39 درصد در پایه اول به 23 درصد در پایه ششم کاهش یافت. در مجموع، اگرچه 82 درصد فعالیت‌ها پتانسیل اجرا با مواد کم‌هزینه را دارند، این قابلیت به‌دلیل عدم صراحت در راهنمایی معلمان و عدم برنامه‌ریزی نظام‌مند، عملیاتی نمی‌شود. این پژوهش پیشنهاد می‌کند با افزودن راهنمای استفاده از مواد بازیافتی در کتب درسی و توانمندسازی معلمان، می‌توان گام موثری در تحقق عدالت آموزشی و غلبه بر چالش کم‌امکانات برداشت.