بررسی راهکارهای ایجاد حس شگفتی علمی (sense of wonder) در آموزش علوم

همراهی و همزمانی آموزش علوم تجربی با حس شگفتی و کنجکاوی طبیعی دانش‌آموز باعث اثربخش شدن و ماندگاری آموزش می‌شود. پژوهش‌های فلسفی و آموزشی نشان می‌دهند که «حس شگفتی علمی» نقطه‌ی آغاز و شروع اندیشه و کاوش علمی است. برانگیخته شدن حس شگفتی علمی می‌تواند یادگیری علوم را از فرایندی سنتی و خشک و انفعالی به تجربه‌ای پویا و هیجان انگیز تبدیل کند. پژوهش حاضر با هدف بررسی راهکارهای ایجاد و تقویت این حس در آموزش علوم انجام شده است. روش به کار رفته در این پژوهش، مروری-تحلیلی است. در این مطالعه، با استفاده از پایگاه‌های داده‌ی اطلاعات آموزش و تربیت (eric)، اسپرینگر (springerlink)، پایگاه استنادی علوم جهان اسلام ((isc و پایگاه تخصصی مجلات نور (noormags)، تعداد 35 منبع علمی شامل کتاب‌ها و مقالات منتشرشده در فاصله‌ی سال‌های 1960 تا 2024، گردآوری و بر اساس تحلیل محتوای کیفی بررسی شدند. نتایج نشان داد که ایجاد حس شگفتی علمی در یادگیری علوم با شش راهبرد کلیدی ارتباط دارد: یادگیری مبتنی بر سوال، طراحی تجربه‌های ساده و ملموس، استفاده از داستان‌گویی علمی، پیوند علم با تجربه‌های زیباشناختی طبیعت، تقویت گفت‌وگوی علمی در کلاس و نگرش کاوشگرانه‌ی معلم. یافته‌ها بیانگر آن است که پرورش حس شگفتی علمی بیش از آنکه به امکانات و ابزارهای آموزشی وابسته باشد، به نگرش و رفتار معلم و شیوه‌ی تعامل او با دانش‌آموزان بستگی دارد. بر این اساس، آموزش علوم زمانی به تجربه‌ای الهام‌بخش و لذت‌بخش تبدیل می‌شود که بتواند از دل تعجب و تجربه‌ی مستقیم، بذر تفکر علمی را در ذهن کودکان بکارد.