بررسی میزان توجه به پدیده‌ی بحرانی فرونشست زمین در کتاب‌های علوم تجربی دوره متوسطه‌ی اول

بلایای طبیعی اتفاقاتی هستند که تکرار می‌شوند و می‌توانند خسارت‌های مالی و روحی به جا بگذارند. به همین خاطر، دانشمندان و پژوهشگران خیلی جدی به آن توجه می‌کنند. در نظام آموزشی ایران نیز این موضوع در قالب کتاب‌های‌ درسی مطرح شده‌است. از این رو، بررسی محتوای کتاب‌های درسی برای شناخت نحوه پرداختن به چنین مخاطراتی ضرورتی انکارناپذیر دارد. در پژوهش حاضر، با بهره‌گیری از روش تحلیل محتوای اسنادی، محتوای کتاب‌های علوم تجربی متوسطه اول بررسی شد. نتایج نشان داد که موضوعات مرتبط با زمین‌لرزه (25٪)، سیل (3٪)، آتشفشان (19٪)، فرسایش (19٪)، گسل (16٪)، فرورانش (9٪) و سونامی (6٪) در این کتاب‌ها بازنمایی شده‌اند. در مقابل، هیچ اشاره‌ای به مسئله آسیب‌پذیری ناشی از فرونشست زمین در ایران وجود ندارد. روش دیگر، استفاده از پژوهش توصیفی و تحلیلی بود که با استفاده از پرسشنامه‌ای با 8 سوال تستی، از 46 دانش آموز متوسطه اول جمع‌آوری شد. نتایج نشان دهنده آگاهی پایین دانش‌آموزان درباره مفاهیم پایه‌ای فرونشست بود، مدرسه و درس علوم منبع آشنایی تنها 20% از دانش‌آموزان با پدیده فرونشست بوده و 45% اظهار داشتند که معلمان مدرسه تاکنون درباره فرونشست صحبتی نکرده‌اند. نتایج نشان می‌دهد بین آنچه در کتاب‌های درسی آموزش داده می‌شود و سطح واقعی خطرپذیری جامعه فاصله وجود دارد. با وجود اینکه فرونشست یکی از تهدیدهای جدی و رو به افزایش در کشور است، هیچ جایگاهی در آموزش رسمی دانش‌آموزان ندارد. همین موضوع ضرورت بازنگری در محتوای آموزشی و تقویت آگاهی محیطی دانش‌آموزان را برجسته می‌کند تا آن‌ها بتوانند آمادگی بیشتری برای روبه‌رو شدن با مخاطرات طبیعی داشته باشند.

examining the extent of attention to the critical phenomenon of land subsidence in lower secondary science textbooks

natural disasters are recurring events that can cause both financial and psychological damage. for thisreason, scientists and researchers pay serious attention to them. in iran’s educational system, this topic hasalso been addressed through school textbooks. therefore, analyzing the content of these textbooks tounderstand how such hazards are presented is an undeniable necessity. in the present study, using thedocumentary content analysis method, the content of lower secondary science textbooks was examined. theresults showed that topics related to earthquakes (25%), floods (3%), volcanoes (19%), erosion (19%), faults(16%), subduction (9%), and tsunamis (6%) were represented in these books. in contrast, there was noreference to the issue of vulnerability caused by land subsidence in iran. another method used wasdescriptive and analytical research, which involved collecting data from 46 lower secondary students througha questionnaire containing eight multiple-choice questions. the results indicated that students had a low levelof awareness regarding the basic concepts of land subsidence. only 20% of the students reported that schooland science lessons were their sources of familiarity with the phenomenon, while 45% stated that theirteachers had never discussed land subsidence. the findings reveal a gap between what is taught in textbooksand the actual level of risk in society. although land subsidence is one of the country’s serious and growingthreats, it has no place in the formal education of students. this highlights the need to revise educationalcontent and strengthen students’ environmental awareness so that they can be better prepared to face naturalhazards.