نقش آموزش علوم تجربی در تقویت مهارت‌های شناختی دانش‌آموزان: تحلیلی بر رویکردها و چالش‌ها

آموزش علوم تجربی، علاوه بر انتقال دانش علمی، نقش مهمی در پرورش مهارت‌های شناختی دانش‌آموزان همچون مشاهده، تحلیل، استدلال، حل مسئله، تفکر انتقادی و خلاقیت دارد. هدف این مقاله بررسی رابطه‌ی آموزش علوم و تقویت مهارت‌های شناختی بر اساس اهداف برنامه‌ی درسی ملی ایران و تحلیل محتوای کتاب علوم پایه‌ی ششم ابتدایی است. ابتدا پیش‌فرض‌های نظری در مورد نقش آموزش علوم در رشد شناختی مرور می‌شود. سپس محتوای کتاب علوم پایه‌ی ششم از نظر میزان حمایت از سطوح مختلف تفکر (بر اساس طبقه‌بندی بلوم و رویکردهای شناخت‌محور) تحلیل می‌گردد. تحلیل نشان می‌دهد که اگرچه کتاب علوم ششم در برخی درس‌ها فرصت‌هایی برای مشاهده، مدل‌سازی، فرضیه‌سازی و آزمایش فراهم می‌آورد، اما همچنان رویکرد کلی کتاب نسبتاً دانش‌محور بوده و فعالیت‌های تحلیلی و مسئله‌محور کمتر دیده می‌شود. نتایج نشان می‌دهد که تقویت مهارت‌های شناختی مستلزم بازنگری در طراحی فعالیت‌های یادگیری و تغییر نقش معلم از انتقال‌دهنده‌ی دانش به تسهیل‌گر فرآیندهای فکری است. در پایان پیشنهادهایی برای بهبود رویکردهای شناختی در آموزش علوم ارائه شده است.

the role of science education in enhancing students’ cognitive skills: an analysis of approaches and challenges

science education, in addition to conveying scientific knowledge, plays an important role in fostering students’cognitive skills such as observation, analysis, reasoning, problem-solving, critical thinking, and creativity. theaim of this study is to examine the relationship between science education and the enhancement of cognitiveskills based on the objectives of iran’s national curriculum and to analyze the content of the sixth-gradeelementary science textbook. first, the theoretical assumptions regarding the role of science education incognitive development are reviewed. then, the content of the sixth-grade science textbook is analyzed in termsof its support for different levels of thinking, based on bloom’s taxonomy and cognition-oriented approaches.the analysis shows that although the textbook provides opportunities for observation, modeling, hypothesisformation, and experimentation in some lessons, its overall approach remains relatively knowledge-centered,with fewer analytical and problem-based activities. the results indicate that strengthening cognitive skillsrequires revising learning activity designs and shifting the teacher’s role from a mere knowledge transmitter toa facilitator of cognitive processes. finally, recommendations are provided to enhance cognition-orientedapproaches in science education.