بررسی محتوای زمین‌شناسی کتاب‌های علوم‌تجربی متوسطه اول از منظر کاربرد در زندگی

هدف پژوهش حاضر، تحلیل محتوای بخش زمین‌شناسی کتاب‌های علوم‌تجربی پایه‌های هفتم، هشتم و نهم دوره متوسطه اول از منظر توجه به کاربردهای این علم در زندگی است. روش پژوهش، تحلیل محتوای کمّی با رویکرد توصیفی-تحلیلی بوده و جامعه آماری آن، کلیه بخش‌های مرتبط با زمین‌شناسی در سه کتاب مذکور چاپ 1404 می‌باشد. برای استخراج داده‌ها، کلیه متن‌ها، تصاویر، فعالیت‌ها، آزمایش‌ها و جداول کتاب‌ها با استفاده از چک‌لیست تحلیل محتوا (بر اساس 9 حیطه کاربرد زمین‌شناسی) مورد بررسی قرار گرفت. نتایج نشان داد که در مجموع 59 مورد کاربرد زمین‌شناسی در زندگی در محتوای سه کتاب ذکر شده است. میانگین کاربردهای استخراج‌شده به ازای هر پایه حدود 19 مورد بوده که پایه هشتم با 31 مورد، بیشترین و پایه نهم با 12 مورد، کمترین فراوانی را به خود اختصاص داده‌اند. از بین حیطه‌های کاربرد، زمین‌شناسی و صنعت با 11 مورد و زمین‌شناسی و انرژی‌های نو با 1 مورد، به ترتیب بیشترین و کمترین فراوانی را داشته‌اند. با وجود وجود برخی کاربردها، میزان توجه به ارتباط زمین‌شناسی با زندگی روزمره در این کتاب‌ها ناکافی است. این تحقیق با ارائه تصویری روشن از وضعیت موجود، می‌تواند به مولفان کتاب‌های درسی و معلمان علوم در غنی‌سازی فرایند آموزش و کاربردی‌تر کردن محتوای زمین‌شناسی کمک کند.

an analysis of the geology content of lower secondary science textbooks from the perspective of real-life applications

the aim of the present study is to analyze the geology sections of science textbooks for grades seven, eight,and nine in lower secondary education, with a focus on the extent to which they address real-life applicationsof geology. the research method is quantitative content analysis with a descriptive–analytical approach. thestatistical population includes all geology-related sections in the three textbooks (2025 edition).to extract data, all texts, images, activities, experiments, and tables were examined using a content analysischecklist based on nine domains of geology applications. the results showed that a total of 59 instances of reallife applications of geology were identified across the three textbooks. the average number of applications pergrade was approximately 19, with the eighth grade having the highest frequency (31 cases) and the ninth gradethe lowest (12 cases).among the application domains, “geology and industry” had the highest frequency (11 cases), while “geologyand renewable energy” had the lowest (1 case). despite the presence of some applications, the level ofattention given to the relationship between geology and everyday life in these textbooks is insufficient.this study provides a clear picture of the current situation and can assist textbook authors and science teachersin enriching the teaching process and making geology content more applicable and relevant to students’ lives.