بررسی رابطه میان هوش مصنوعی و رفتار شهروندی سازمانی در سازمان­های نوآوری

هدف این پژوهش بررسی تاثیر هوش مصنوعی بر رفتار شهروندی سازمانی کارکنان در سازمان­های نوآوری است. با توجه به رشد روزافزون فناوری‌های هوشمند در سازمان‌ها، شناخت پیامدهای انسانی و رفتاری آن‌ها از اهمیت بالایی برخوردار است. روش پژوهش کیفی و مبتنی بر تحلیل اسناد و مطالعات کتابخانه‌ای بوده است. در این چارچوب، با مرور نظام‌مند منابع علمی داخلی و بین‌المللی، مفاهیم کلیدی شناسایی و تحلیل شده­اند تا بتوان نقش های مثبت یا منفی هوش مصنوعی در ارتقای رفتار شهروندی سازمانی را تشخیص داد. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که هوش مصنوعی می‌تواند رفتار شهروندی سازمانی را هم در جهت تقویت و هم در جهت تضعیف تحت تاثیر قرار دهد. از جمله تاثیرات مثبت آن می‌توان به کاهش بار کاری، افزایش عدالت ادراک‌شده، بهبود شفافیت سازمانی و ارتقاء یادگیری کارکنان اشاره کرد. در مقابل، چالش‌هایی نظیر افزایش نظارت دیجیتال، اضطراب فناورانه، کاهش تعاملات انسانی و ترس از جایگزینی نیروی انسانی، ممکن است زمینه‌ساز کاهش رفتارهای داوطلبانه در سازمان شوند. در ادامه، عواملی مانند فرهنگ سازمانی، سبک رهبری و سطح سواد دیجیتال به عنوان متغیرهای تعدیل‌گر مورد شناسایی قرار گرفتند. در پایان، پیشنهادهایی برای مدیران سازمان­های نوآوری ایران، سیاست‌گذاران و پژوهشگران آتی مطرح گردیده است.

examining the relationship between artificial intelligence and organizational citizenship behavior in innovative organizations

the aim of this study is to examine the impact of artificial intelligence on employees organizational citizenship behavior in innovative organizations. given the rapid growth of intelligent technologies in organizations, understanding their human and behavioral consequences is of great importance. the research adopts a qualitative approach based on document analysis and literature review. within this framework, key concepts were identified and analyzed through a systematic review of domestic and international scholarly sources to discern the positive and negative roles of artificial intelligence in enhancing organizational citizenship behavior. the findings indicate that artificial intelligence can influence organizational citizenship behavior both positively and negatively. positive effects include workload reduction, increased perceived justice, improved organizational transparency, and enhanced employee learning. conversely, challenges such as increased digital surveillance, technological anxiety, reduced human interactions, and fear of workforce replacement may lead to a decline in voluntary organizational behaviors. furthermore, factors such as organizational culture, leadership style, and digital literacy level were identified as moderating variables. finally, recommendations for managers of iranian innovative organizations, policymakers, and future researchers are proposed.