بررسی گسترش محیط نوآوری هوش‌مصنوعی در ایران

هدف اصلی این تحقیق، واکاوی نظام‌مند محیط نوآوری هوش‌مصنوعی در کشور و تشخیص مولفه‌های کلیدی در پیشبرد آن می‌باشد.. مطالعه حاضر با رویکرد ترکیبی (شامل مصاحبه‌های نیمه ساختار یافته با 20 متخصص و تحلیل محتوای اسناد معتبر) به بررسی ابعاد مختلف این زیست‌بوم پرداخته است. یافته‌ها نشان می‌دهد که تحقق موفقیت آمیز زیست‌بوم هوش‌مصنوعی نیازمند پنج رکن اصلی است: 1) سرمایه‌گذاری چندلایه (دولتی، خصوصی و بین‌المللی)، 2) توسعه زیرساخت‌های محاسباتی و داده‌ای، 3) بازمهندسی نظام آموزش عالی، 4) تدوین چارچوب‌های تنظیم‌گری هوشمند و 5) تقویت تعاملات صنعت و دانشگاه. مطالعه تطبیقی با تجربیات کشورهای پیشرو (مانند اتحادیه اروپا، چین و کانادا) نشان می‌دهد که ایران با چالش‌های ساختاری از جمله پراکندگی نهادی، شکاف فناورانه و مهاجرت نیروهای متخصص روبه‌رو است. نوآوری اصلی این پژوهش در ارائه مدل بومی توسعه زیست‌بوم هوش‌‌مصنوعی متناسب با شرایط ایران، تحلیل نظام‌مند تجربیات جهانی و ارائه راهکارهای عملیاتی برای عبور از تحریم‌های فناورانه (از طریق توسعه زیرساخت‌های داخلی و تقویت همکاری‌های بین‌المللی غیرمستقیم) است. این تحقیق یک مدل یکپارچه توسعه پیشنهاد می‌کند که شامل راهکارهای سه سطحی است: - سطح حاکمیتی: تدوین سند راهبردی هوش‌مصنوعی با افق 2030، - سطح سازمانی: ایجاد صندوق‌های خطرپذیر ویژه فناوری‌های نوین و - سطح فناورانه: توسعه زیرساخت‌های بومی و پلتفرم‌های داده. یافته های این مطالعه می‌تواند مبنایی برای سیاست‌گذاری هوش‌مصنوعی در حوزه‌های کلیدی مانند سلامت دیجیتال، کشاورزی هوشمند و حکمرانی عمومی باشد.

investigating the expansion of biomes in the field of ai innovation in in iran

this study aims to systematically analyze the artificial intelligence (ai) innovation ecosystem in iran and identify the key factors influencing its development. using a mixed-methods approach (including semi-structured interviews with 20 experts and content analysis of authoritative documents), the research examines various dimensions of this ecosystem. the findings indicate that the successful realization of an ai innovation ecosystem requires five fundamental pillars: 1.multi-layered investment (public, private, and international), 2. development of computational and data infrastructure, 3.restructuring higher education systems, 4. formulation of smart regulatory frameworks, and 5. strengthening industry-academia collaboration. a comparative study of leading countries (such as the european union, china, and canada) reveals that iran faces structural challenges, including institutional fragmentation, technological gaps, and brain drain. the key innovation of this research lies in proposing a localized ai ecosystem development model tailored to iran’s specific conditions, conducting a systematic analysis of global experiences, and providing practical solutions to overcome technological sanctions (through domestic infrastructure development and indirect international collaborations). the study proposes an integrated development model with three-tiered solutions: governance level: formulating a strategic ai roadmap with a 2030 horizon, organizational level: establishing venture capital funds for emerging technologies, and technological level: developing indigenous infrastructure and data platforms. the findings of this study can serve as a basis for ai policymaking in key domains such as digital health, smart agriculture, and public governance. keywords innovation ecosystem, artificial intelligence, technological development, ai policymaking, comparative analysis.