اکوسیستم‌های نوآوری و آینده شهری پایدار: سناریوهای تطبیق با تغییرات اقلیمی در شمال ایران

تغییرات اقلیمی با پیامدهایی همچون افزایش دما، تغییر الگوهای بارش و بالا آمدن سطح دریای خزر، چالش‌های جدی برای استان‌های شمالی ایران از جمله گیلان، مازندران و گلستان ایجاد کرده است. این پژوهش با هدف تبیین نقش آینده‌پژوهی شهری و اکوسیستم‌های نوآوری در تطبیق این شهرها با شرایط اقلیمی در حال تغییر، از رویکرد ترکیبی کیفی–کمی استفاده کرده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که تا سال 2050 میانگین دمای منطقه تا 2.5 درجه سانتی‌گراد افزایش یافته، بارش‌های فصلی 15 تا 20 درصد کاهش خواهد یافت و سطح دریا حدود 20 سانتی‌متر بالا می‌آید. این تغییرات می‌تواند موجب تشدید سیلاب‌ها، کاهش بهره‌وری کشاورزی و تهدید زیرساخت‌های حیاتی و معیشت شهری در شهرهایی مانند رشت، ساری و گرگان گردد. آینده‌پژوهی سناریویی و مدل‌سازی اقلیمی، راهبردهایی همچون توسعه زیرساخت‌های مقاوم در برابر سیل، احیای تالاب‌ها و استفاده از فناوری‌های نوین را پیشنهاد می‌کند. همچنین بررسی اکوسیستم‌های نوآوری محلی نشان داد که بهره‌گیری از اینترنت اشیا و هوش مصنوعی در پیش‌بینی سیلاب و راه‌حل‌های مبتنی بر طبیعت نظیر دیوارهای سبز می‌تواند ظرفیت تاب‌آوری این شهرها را افزایش دهد. با این وجود، محدودیت‌هایی همچون کمبود داده‌های بومی، سرمایه‌گذاری ناکافی و ضعف هماهنگی نهادی به‌عنوان موانع اصلی شناسایی شدند. مقایسه با تجربه شهرهای پیشرو جهان نیز نشان‌دهنده وجود شکاف در سیاست‌گذاری و منابع است. این پژوهش بر ضرورت تقویت زیرساخت‌های داده‌ای، افزایش سرمایه‌گذاری از طریق سازوکارهای نوآورانه، و گسترش همکاری‌های بین‌نهادی تاکید دارد. همچنین اجرای سیاست‌های فراگیر و راه‌حل‌های مبتنی بر طبیعت می‌تواند مسیر دستیابی به شهرهای تاب‌آور و پایدار در شمال ایران را فراهم سازد.

urban foresight and the role of innovation ecosystems in adapting to climate change: a case study of northern iran's cities

climate change, with impacts such as rising temperatures, shifting precipitation patterns, and the rising level of the caspian sea, has created significant challenges for the northern provinces of iran, including gilan, mazandaran, and golestan. this study aims to explore the role of urban futures studies and innovation ecosystems in adapting these cities to evolving climate conditions through a mixed-methods approach combining qualitative and quantitative analyses. findings indicate that by 2050, the regional average temperature may increase by up to 2.5 °c, seasonal rainfall could decline by 15–20%, and sea level is projected to rise by approximately 20 cm. these changes are expected to intensify floods, reduce agricultural productivity, and threaten urban infrastructure and livelihoods in cities such as rasht, sari, and gorgan. scenario-based foresight and climate modeling identified strategies including flood-resilient infrastructure, wetland restoration, and the application of advanced technologies. analysis of local innovation ecosystems highlighted the potential of iot- and ai-based flood forecasting systems, along with nature-based solutions such as green walls, to enhance resilience. nevertheless, limitations including insufficient local data, inadequate investment, and weak institutional coordination were identified as major barriers. comparative insights from leading global cities revealed significant policy and resource gaps. the study emphasizes the importance of strengthening data infrastructures, increasing investment through innovative financing mechanisms, and expanding cross-institutional collaboration. furthermore, adopting inclusive policies and nature-based solutions can pave the way for resilient and sustainable urban development in northern iran.