بررسی تطبیقی الگوهای جهانی آموزش آزمایشگاهی فیزیک و قابلیت بهره‌گیری از آن‌ها در مدارس ایران

آموزش فیزیک به‌ویژه آموزش آزمایشگاهی، نقش محوری در شکل‌گیری سواد علمی و یادگیری مفهومی دارد. با وجود اهمیت این بخش، در ایران، محدودیت تجهیزات، زیرساخت‌ها و ماهیت فعالیت‌های آزمایشگاهی مانع تحقق اهداف آموزشی شده است. بررسی تطبیقی با الگوهای جهانی نشان می‌دهد که آزمایشگاه‌های پژوهش‌محور بیشترین تاثیر را بر درک مفهومی، تفکر سطح بالا و انگیزه دانش‌آموزان دارند، در حالی که آزمایشگاه‌های دستورالعمل‌محور اثر پداگوژیک محدودی دارند. یافته‌ها همچنین بر اهمیت نقش معلم به‌عنوان تسهیل‌گر یادگیری، توانمندسازی حرفه‌ای و ایجاد فرصت‌های تجربه آزمایشگاهی خلاقانه تاکید می‌کنند. با توجه به محدودیت‌های تجهیزات در بسیاری از مدارس ایران، بهره‌گیری از آزمایشگاه‌های مجازی و شبیه‌سازهای آنلاین می‌تواند شکاف آموزشی را کاهش دهد. نتیجه این مطالعه نشان می‌دهد که تحول واقعی در آموزش آزمایشگاهی فیزیک نیازمند تغییرات بنیادین در رویکرد آموزشی، بازطراحی برنامه و کتاب‌های درسی و توانمندسازی معلمان است، نه صرفاً تامین تجهیزات. اجرای این راهکارها می‌تواند یادگیری فیزیک را جذاب‌تر، کاربردی‌تر و موثرتر سازد و زمینه‌ساز تربیت دانش‌آموزان پرسشگر و نسلی توانمند شود.

a comparative study of global physics laboratory education models and their applicability in iranian schools

physics education, particularly laboratory-based instruction, plays a pivotal role in fostering scientific literacy and conceptual understanding. despite the significance of this component, in iran, limitations in equipment, infrastructure, and the nature of laboratory activities have hindered the achievement of educational objectives. comparative studies with global models indicate that research-oriented laboratories exert the greatest impact on conceptual understanding, higher-order thinking, and student motivation, whereas instruction-based laboratories have limited pedagogical effects. the findings also emphasize the critical role of teachers as facilitators of learning, the importance of professional empowerment, and the creation of opportunities for creative laboratory experiences. considering the equipment constraints in many iranian schools, the integration of virtual laboratories and online simulators can help bridge the educational gap. this study concludes that genuine transformation in physics laboratory education requires fundamental changes in instructional approaches, curriculum and textbook redesign, and teacher empowerment—not merely the provision of equipment. implementing these strategies can make physics learning more engaging, practical, and effective, ultimately cultivating inquisitive students and a capable future generation.