بررسی کیفی عوامل موثر بر انتخاب رشته تحصیلی دانش‌آموزان دختر پایه دهم شهر تهران

یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های نظام‌های آموزشی، خانواده‌ها، و هم‌چنین دانش‌آموزان؛ عدم توازن جنسیتی در رشته‌های استم، به‌ویژه فیزیک و مهندسی است که وابسته به انتخاب رشته در دوره متوسطه است. بررسی ادبیات موجود در این زمینه نشان داد که در کشور ایران، غالب پژوهش‌های انجام شده، بصورت کمی بوده است؛ و معدود پژوهش‌های کیفی نیز در جامعه آماری هدف انجام نشده است. از این رو، این پژوهش با هدف شناسایی عوامل بر گرایش موثر یا عدم گرایش دانش‌آموزان دختر پایه دهم شهر تهران به رشته‌های علوم پایه (فیزیک) با رویکرد کیفی و بر اساس نظریة داده‌بنیان (رویکرد استراوس و کوربین) تدوین شده است. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با 12 دانش‌آموز سال دهم جمع‌آوری و با استفاده از نرم‌افزار اطلس‌تی‌آی تحلیل شدند. یافته‌ها، ضمن شناسایی 25 کد محوری و 8 مقوله انتخابی در مدل پارادایمی (شامل عوامل علی نظیر باورهای خانواده و شرایط آموزشی؛ عوامل زمینه‌ای نظیر هنجارهای اجتماعی و انتظارات جنسیتی؛ و عوامل مداخله‌گر نظیر تعاملات محیطی)، به ارائه مدل مفهومی ارتقاء سرمایة انسانی بازتاب انتخاب رشتة آگاهانه در حوزة علوم پایه منجر شده است. تحلیل نتایج، نقش حیاتی کلیشه‌های جنسیتی در دلسرد کردن دختران از انتخاب فیزیک را نشان می‌دهد. این یافته‌ها برای برنامه‌ریزی‌های هدایت تحصیلی و اصلاح سیاست‌های آموزشی فیزیک با هدف افزایش سهم دختران در این رشته حیاتی هستند.

qualitative study of factors affecting the choice of major by 10th grade female students in tehran

one of the most significant concerns for educational systems, families, and students alike is the gender imbalance in stem fields, particularly physics and engineering, which is directly linked to major selection during secondary education. a review of the existing literature in iran revealed that most research conducted in this area is quantitative, and the limited number of qualitative studies available have not focused on the specific target population. therefore, this study aims to identify the factors influencing the inclination or lack thereof among 10th-grade female students in tehran towards basic sciences (physics). a qualitative approach, based on grounded theory (strauss and corbin approach), was employed. data were collected through semi-structured interviews with 12 10th-grade students and analyzed using atlas.ti software. the findings led to the identification of 25 axial codes and 8 selective categories within the paradigm model. these categories include causal conditions (e.g., family beliefs and educational conditions), contextual conditions (e.g., social norms and gender expectations), and intervening conditions (e.g., environmental interactions). this analysis resulted in the conceptual model: promoting human capital reflects conscious choice of major in the field of basic sciences. results demonstrate the critical role of gender stereotypes in discouraging girls from choosing physics. these findings are vital for developing academic guidance programs and reforming physics education policies with the aim of increasing female participation in this field.