مرور توصیفی کج‌فهمی‌ها و راهکارهای آموزشی در آموزش مفهوم انرژی

این مطالعه با هدف شناسایی و تحلیل کج‌فهمی‌های رایج دانش‌آموزان در مبحث «انرژی» و زیرمجموعه‌های آن، شامل مفاهیم انرژی، انواع آن، تبدیل و انتقال انرژی، پایستگی انرژی و توان، انجام شد. روش پژوهش از نوع مرور نظام‌مند منابع بود و 49 مطالعه داخلی و بین‌المللی منتشرشده بین سال‌های 1979 تا 2025 بررسی شد. یافته‌ها نشان داد کج‌فهمی‌ها در سه سطح مفهومی، زبانی و آموزشی شکل می‌گیرند؛ از جمله برداشت نادرست از «مصرف انرژی»، یکسان‌انگاری «توان» و «انرژی»، تصور ذخیره‌سازی انرژی بدون تغییر شکل و درک نادرست انتقال انرژی. عوامل موثر شامل آموزش حفظی، انتزاعی بودن مفاهیم، فقدان پیوند با زندگی واقعی، به‌کارگیری زبان روزمره و ضعف طراحی کتاب‌های درسی و ارزشیابی بود. مطالعه حاضر همچنین راهکارهایی مانند فعالیت‌های آزمایشگاهی و شبیه‌سازی، تکالیف مفهومی، ارزشیابی مبتنی بر تبیین و مثال‌های کاربردی ارائه کرد. نتایج نشان می‌دهد به‌کارگیری رویکردهای فعال و اصلاح‌محور می‌تواند در ارتقای درک مفهومی دانش‌آموزان و کیفیت آموزش علوم موثر باشد.

the lost function of the history of science in physics education: an analysis of the structure of iranian physics textbooks

in physics education, the history of science can illustrate the process of knowledge formation and the development of scientific concepts to students, enhancing their understanding of the nature of science, critical thinking, and conceptual comprehension. this study aimed to analyze the role of the history of science in iranian physics textbooks and examine its educational function, using qualitative content analysis and matthews’ conceptual framework. the study population included high school physics textbooks for the second secondary level, and the unit of analysis was sections of the textbooks containing historical content. the findings revealed that the history of science in these textbooks is limited, symbolic, and primarily presented in the form of scientists’ biographies, while the historical development of concepts, the social and cultural context of science, and educational approaches related to the history of science are almost absent. this situation leads students to perceive science as fixed and static, and the opportunities for conceptual learning and critical thinking are missed. the results suggest that redesigning textbook content, integrating historical narratives with scientific concepts, and teacher training are essential.