تاثیر راهبردهای یادگیری چندرسانه‌ای بر رشد فراشناختی دانش‌آموزان در آموزش فیزیک

آموزش فیزیک به دلیل ماهیت انتزاعی مفاهیم و نیاز به درک روابط پیچیده ریاضی-فیزیکی، همواره با چالش‌های یادگیری عمیق مواجه بوده است. پژوهش حاضر با هدف واکاوی نقش ابزارهای یادگیری چندرسانه‌ای در ارتقای مولفه‌های فراشناختی دانش‌آموزان و دانشجویان انجام شده است. این مطالعه با روش توصیفی-تحلیلی و با مرور عمیق گزیده‌ای از مقالات معتبر و مرتبط منتشرشده در پایگاه‌های علمی داخلی و بین‌المللی در بازه زمانی 2000 تا 2024 صورت گرفت. تمرکز اصلی بر شناسایی مکانیسم‌هایی بود که از طریق آن‌ها، فناوری‌های آموزشی می‌توانند بر دانش و تنظیم فراشناختی تاثیر بگذارند. یافته‌های حاصل از تحلیل محتوای 22 مطالعه منتخب نشان می‌دهد که محیط‌های چندرسانه‌ای، به‌ویژه شبیه‌سازهای تعاملی و آزمایشگاه‌های مجازی، با بهره‌گیری از اصل مجاورت زمانی و مکانی و کاهش بار شناختی بیرونی، ظرفیت حافظه فعال را برای پردازش‌های سطح بالا آزاد می‌کنند. این ابزارها با ارائه بازخوردهای آنی و امکان تکرار پدیده‌ها، بستر مناسبی را برای تمرین مهارت‌های «برنامه‌ریزی»، «نظارت» و «ارزیابی» فراهم می‌آورند. با این حال، نتایج حاکی از آن است که صرف مواجهه با فناوری تضمین‌کننده رشد فراشناخت نیست، بلکه وجود «داربست‌های آموزشی» و هدایت معلم برای تبدیل تعاملات فیزیکی به تاملات ذهنی و خودگویی‌های درونی ضروری است.

the impact of multimedia learning strategies on students’ metacognitive development in physics education

physics education typically involves abstract concepts that pose significant cognitive challenges for learners. this study aims to investigate the impact of multimedia learning tools on enhancing students’ metacognitive skills, focusing on the transition from passive learning to active self-regulation. the research was conducted using a descriptive-analytical review method. a selection of valid empirical studies published between 2000 and 2024 in reputable databases was critically examined. the analysis focused on identifying the pedagogical mechanisms through which technology influences metacognitive knowledge and regulation. the content analysis of selected studies reveals that multimedia environments, particularly interactive simulations and virtual labs, effectively reduce extraneous cognitive load. by providing immediate feedback and visualizing invisible phenomena, these tools create an optimal context for practicing planning, monitoring, and evaluation skills. however, the findings emphasize that technology alone is insufficient; instructional scaffolding and teacher guidance are essential to transform technical interactions into deep mental reflections and metacognitive growth.