شناسایی و تحلیل کج‌فهمی‌های بنیادین در یادگیری مفاهیم فیزیک

علوم تجربی به‌عنوان یکی از مهم‌ترین و تاثیرگذارترین دروس در نظام آموزشی مدارس شناخته می‌شود، که نقش به‎سزایی در شکل‌گیری دانش و مهارت‌های علمی دانش‌آموزان دارد. در میان شاخه‌های مختلف علوم‎تجربی، درس فیزیک، به دلیل ماهیت انتزاعی و پیچیده مفاهیمش، همواره از چالش‌برانگیزترین دروس برای دانش‌آموزان محسوب شده است. پیشینه پژوهشی نشان می‌دهد دانش‌آموزان، غالباً بر پایه مشاهدات روزمره نادرست و نیز آموزش‌های غیردقیق و غیررسمی، پیش‌فرض‌های ذهنی ناسازگاری با اصول علمی شکل می‌دهند که به شکل‌گیری کج‌فهمی‌های بنیادین می‌انجامد. این پژوهش با هدف شناسایی، دسته‌بندی و تحلیل این کج‌فهمی‌های شایع و نیز ارائه راهکارهای عملی برای معلمان و مدرسان این رشته، با اتخاذ روش تحقیق کیفی و با رویکرد توصیفی-تحلیلی و از طریق مطالعه نظام‌مند منابع کتابخانه‌ای و نشریات معتبر پیش رفته است. یافته‌ها حاکی از آن است که ریشه این کج‌فهمی‌ها عمدتاً در تجربیات حسی محدود، تفاسیر غیرعلمی پدیده‌ها و تدریس ناکافی مفاهیم پایه نهفته است. در نهایت، مقاله با ارائه تحلیلی ساختاریافته، چهارچوب مفهومی را برای درک بهتر موانع یادگیری فراهم کرده و راهبردهایی را برای اصلاح فرآیند آموزش فیزیک، هم در حوزه تدریس معلمان و هم درک دانش‌آموزان، پیشنهاد می‌نماید.

identifying and analyzing fundamental misconceptions in learning physics concepts

experimental sciences are recognized as one of the most important and influential subjects in the school educational system, playing a significant role in shaping students scientific knowledge and skills. among the various branches of experimental sciences, physics, due to the abstract and complex nature of its concepts, has consistently been considered one of the most challenging subjects for students. research background indicates that students often form mental presuppositions incompatible with scientific principles, based on incorrect everyday observations as well as imprecise and informal instruction, leading to the formation of fundamental misconceptions. this study aimed to identify, categorize, and analyze these prevalent misconceptions and provide practical strategies for teachers and educators in the field. adopting a qualitative research method with a descriptive-analytical approach, the study proceeded through a systematic review of library resources and reputable publications. findings indicate that the roots of these misconceptions primarily lie in limited sensory experiences, unscientific interpretations of phenomena, and inadequate teaching of basic concepts. ultimately, by presenting a structured analysis, the article provides a conceptual framework for better understanding learning obstacles and proposes strategies for improving the physics education process, both in terms of teacher instruction and student comprehension.