آینده تحول دیجیتال در سازمان امور مالیاتی ایران: بومی‌سازی الگوهای جهانی و راهکارهای دیجیتال

در دهه‌های اخیر، شتاب چشمگیر تحولات فناورانه به‌ویژه در حوزه‌های هوش مصنوعی، یادگیری ماشین و تحلیل کلان‌داده، نظام‌های مالیاتی در سراسر جهان را با دگرگونی عمیقی مواجه کرده است. این فناوری‌ها با فراهم‌سازی امکان تحلیل هوشمند حجم عظیمی از داده‌ها، شناسایی الگوهای پنهان و تصمیم‌گیری مبتنی بر شواهد، زمینه‌ساز ارتقای شفافیت، افزایش کارایی و تحقق عدالت مالیاتی شده‌اند. در نتیجه، بسیاری از کشورها با اجرای برنامه‌های تحول دیجیتال، نظام‌های مالیاتی خود را به سامانه‌های هوشمند، داده‌محور و پیش‌نگر تبدیل کرده‌اند. در این میان، سازمان امور مالیاتی کشور نیز در مسیر نوسازی نظام مالیاتی و تحقق اهداف کلان دولت الکترونیک، بیش از هر زمان دیگری نیازمند بهره‌گیری هدفمند و نظام‌مند از فناوری‌های نوین است. هسته اصلی نظام مالیاتی، به‌عنوان محور اصلی عملیات اجرایی و تصمیم‌سازی سازمان، می‌تواند بیشترین بهره را از تحول دیجیتال ببرد؛ به‌ویژه در دو حوزه کلیدی «هوش مصنوعی» و «تحلیل کلان‌داده» که زمینه‌ساز خودکارسازی فرآیندها، کشف ناهنجاری‌ها، پیش‌بینی رفتار مودیان و بهینه‌سازی فعالیت‌های نظارتی و حسابرسی هستند. بر این اساس، هدف این مقاله، شناسایی و پیشنهاد موارد کاربرد تحول دیجیتال در این دو حوزه و نگاشت آن‌ها به ماژول‌های اصلی هسته مالیاتی سازمان امور مالیاتی کشور است. برای این منظور، ضمن مرور تجارب موفق بین‌المللی، کاربردهای قابل‌پیاده‌سازی در قالب دو محور هوش مصنوعی و تحلیل کلان‌داده ارائه می‌شوند تا نقشه‌راهی عملی و بومی برای ارتقای هوشمندی و کارآمدی نظام مالیاتی کشور ترسیم گردد. در نهایت، نتایج این مطالعه می‌تواند به‌عنوان نقشه راهی برای برنامه پنج‌ساله آتی سازمان امور مالیاتی کشور مورد استفاده قرار گیرد. تحقق این چشم‌انداز مستلزم فراهم‌سازی زیرساخت‌های لازم در حوزه تحول دیجیتال، از جمله یکپارچه‌سازی داده‌ها، توسعه بسترهای پردازشی و تقویت توانمندی‌های انسانی در زمینه فناوری‌های نوین است.