کاربرد هوش مصنوعی در تحلیل هزینه‌های جرم و کارآمدسازی عدالت ترمیمی

تحولات سریع فناوری‌های نوین، به‌ویژه در حوزه هوش مصنوعی، موجب دگرگونی بنیادین در ساختار و کارکرد نظام عدالت کیفری شده است. این مقاله با هدف بررسی نقش هوش مصنوعی در تحلیل هزینه‌های جرم و ارتقای کارآمدی عدالت ترمیمی تدوین گردیده است. در این پژوهش، با رویکردی توصیفی–تحلیلی و بر اساس مطالعات کتابخانه‌ای، ابتدا ابعاد مفهومی عدالت ترمیمی و هزینه‌های جرم تبیین شده و سپس ظرفیت‌های هوش مصنوعی در تحلیل داده‌های کیفری، ارزیابی هزینه–فایده سیاست‌های جنایی و پیش‌بینی اثربخشی برنامه‌های ترمیمی مورد بررسی قرار گرفته است. نتایج نشان می‌دهد که کاربرد فناوری‌های داده‌محور و الگوریتم‌های یادگیری ماشین در نظام عدالت کیفری، امکان شناسایی دقیق‌تر عوامل موثر بر بزهکاری، برآورد واقعی هزینه‌های مستقیم و غیرمستقیم جرم، و بهینه‌سازی تصمیمات قضایی را فراهم می‌سازد. همچنین، تلفیق عدالت ترمیمی با ابزارهای هوش مصنوعی موجب کاهش اطاله دادرسی، صرفه‌جویی در هزینه‌های نهادی و افزایش رضایت بزه‌دیدگان می‌گردد. بر این اساس، عدالت ترمیمی هوشمند می‌تواند به‌عنوان الگویی نوین برای گذار از عدالت تنبیهی به عدالت کارآمد، انسانی و پایدار در نظام حقوقی ایران مورد توجه قرار گیرد.