جایگاه هوش مصنوعی در سیاست جنایی افتراقی؛ از پیشگیری تا اصلاح مجرمین

تحول فناوری‌های نوین و گسترش روزافزون کاربرد هوش مصنوعی در عرصه‌های گوناگون، سیاست جنایی معاصر را با تحولی بنیادین روبه‌رو ساخته است. نظام عدالت کیفری با بهره‌گیری از سامانه‌های هوشمند تحلیل داده، پیش‌بینی جرم و ارزیابی خطر تکرار بزه، به سمت کارآمدی و تصمیم‌گیری دقیق‌تر حرکت کرده است. هدف این مقاله بررسی جایگاه و نقش هوش مصنوعی در سیاست جنایی افتراقی و تبیین ظرفیت‌های آن در سه سطح پیشگیری، کشف جرم و اصلاح مجرمین است. روش تحقیق، توصیفی–تحلیلی و مبتنی بر منابع اسنادی و مطالعات تطبیقی است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که هوش مصنوعی، اگر در چارچوب اصول بنیادین سیاست جنایی مانند کرامت انسانی، شفافیت، برابری و نظارت انسانی به‌کار گرفته شود، می‌تواند به تحقق عدالت کیفری افتراقی و پیش‌نگرانه منجر شود. در مقابل، فقدان تنظیم‌گری حقوقی و نظارت نهادی ممکن است آن را به ابزاری برای تبعیض الگوریتمی و نقض آزادی‌های فردی تبدیل نماید. بر این اساس، تحقق عدالت کیفری در عصر هوش مصنوعی مستلزم توازن میان کارآمدی فناورانه و انسان‌محوری حقوقی است.