نقش بیمه در جبران خسارت‌های ناشی از خطای هوش مصنوعی

رشد شتابان فناوری‌های هوش مصنوعی، نظام‌های سنتی مسئولیت و بیمه را با چالش‌های بی‌سابقه‌ای روبه‌رو کرده است. این پژوهش با هدف تبیین جایگاه و نقش بیمه در جبران خسارات ناشی از خطاهای سامانه‌های هوشمند، به بررسی مبانی نظری، فقهی و تطبیقی این موضوع پرداخته است. روش تحقیق به‌صورت توصیفی–تحلیلی و بر پایه منابع کتابخانه‌ای انجام شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که هرچند اصول سنتی مسئولیت مدنی در حقوق ایران، به‌ویژه قواعد اتلاف، تسبیب و لاضرر، ظرفیت‌هایی برای جبران زیان دارند، اما در برابر رفتارهای غیرارادی و الگوریتمی هوش مصنوعی ناکافی‌اند. بررسی تطبیقی نظام‌های حقوقی اتحادیه اروپا و ایالات متحده نشان می‌دهد که این کشورها با تدوین مقررات ویژه و ایجاد بیمه‌های اختصاصی هوش مصنوعی، کوشیده‌اند تعادل میان حمایت از نوآوری و تضمین جبران خسارت را برقرار کنند. در نظام حقوقی ایران نیز توسعه بیمه‌های ترکیبی و طراحی بیمه اختصاصی هوش مصنوعی نه‌تنها از نظر فقهی و حقوقی ممکن است، بلکه به تقویت اعتماد عمومی و امنیت اقتصادی منجر خواهد شد. در نهایت، پیشنهاد می‌شود قانون جامعی برای بیمه فناوری‌های نوین تصویب، پایگاه ملی خطاهای هوش مصنوعی ایجاد و بیمه‌گذاری در سامانه‌های پرریسک به‌صورت الزامی پیش‌بینی شود.