«چالش‌ها و راهکارهای حقوقی آزادی بیان در عصر هوش مصنوعی: تحلیل تطبیقی میان نظام حقوقی ایران، اتحادیه اروپا و ایالات متحده آمریکا»

تحولات پرشتاب فناوری‌های هوش مصنوعی در دهه اخیر، مفهوم سنتی آزادی بیان را با چالش‌های بنیادین مواجه ساخته است. الگوریتم‌های یادگیری ماشین، موتورهای جست‌وجو و سامانه‌های تعدیل محتوا اکنون نقشی تعیین‌کننده در شکل‌دهی و کنترل جریان اطلاعات دارند. این فرایند، از یک‌سو موجب تسهیل و گسترش آزادی بیان از طریق افزایش دسترسی به اطلاعات شده، اما از سوی دیگر، به واسطه تصمیمات خودکار و غیرشفاف الگوریتمی، خطر محدودسازی غیرقانونی یا تبعیض‌آمیز آزادی بیان را افزایش داده است.پژوهش حاضر با رویکردی نظری، تحلیلی و تطبیقی، به بررسی چالش‌ها و راهکارهای حقوقی در زمینه حفظ آزادی بیان در عصر هوش مصنوعی می‌پردازد. مطالعه تطبیقی میان نظام‌های حقوقی ایران، اتحادیه اروپا و ایالات متحده آمریکا نشان می‌دهد که هر یک از این نظام‌ها با وجود تفاوت در مبانی نظری آزادی بیان و میزان مداخله دولت در تنظیم محتوا، با پرسش‌های مشابهی درخصوص مسئولیت پلتفرم‌ها، شفافیت الگوریتم‌ها و توازن میان آزادی بیان و امنیت دیجیتال مواجه‌اند.یافته‌های پژوهش حاکی از آن است که نظام حقوقی ایران هنوز در مرحله ابتدایی مواجهه با آثار حقوقی هوش مصنوعی بر آزادی بیان قرار دارد و نیازمند تدوین مقررات جامع و همسو با استانداردهای بین‌المللی است. در مقابل، اتحادیه اروپا با تصویب «قانون خدمات دیجیتال» (dsa) و «قانون هوش مصنوعی» (ai act) گام‌هایی برای تضمین شفافیت و پاسخگویی الگوریتمی برداشته است، در حالی که در ایالات متحده، رویکرد مبتنی بر خودتنظیمی و حمایت گسترده از آزادی بیان طبق متمم اول قانون اساسی، چالش‌هایی در تضمین مسئولیت‌پذیری شرکت‌های فناوری ایجاد کرده است.این مقاله در پایان، با ارائه پیشنهادهایی برای اصلاح چارچوب حقوقی ایران، تلاش دارد مدلی متوازن برای صیانت از آزادی بیان در بسترهای هوش مصنوعی ارائه دهد که میان نوآوری فناورانه و حقوق بنیادین انسانی سازگاری برقرار کند.