بررسی نقش هوش مصنوعی در فرآیند خلق هنری: چالش‌ها، مزایا و رویکردی برای حفظ خلاقیت انسانی

در دهه‌ی اخیر، پیشرفت سریع مدل‌های مولد هوش مصنوعی مانند dall·e و stable diffusion تحول عمیقی در مفهوم خلاقیت هنری ایجاد کرده است. حضور هوش مصنوعی در فرآیند خلق اثر، پرسش‌های اساسی درباره‌ی اصالت، خلاقیت و مالکیت هنری مطرح کرده است. هدف پژوهش حاضر، تحلیل نقش هوش مصنوعی در خلق آثار هنری و بررسی تاثیر آن بر ابعاد روان‌شناختی خلاقیت شامل اصالت، کیفیت زیبایی‌شناختی و احساس مالکیت خلاق است. پژوهش با رویکرد ترکیبی (کمّی و کیفی) انجام شد؛ داده‌های کیفی از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختارمند با 20 هنرمند دیجیتال گردآوری و به روش تحلیل تماتیک بررسی گردید، و در بخش کمّی نیز 60 اثر هنری (30 اثر انسانی و 30 اثر با مشارکت هوش مصنوعی) بر اساس چک‌ لیست (cat) ارزیابی شدند. نتایج نشان داد که آثار ai-assisted از نظر کیفیت بصری تفاوت معناداری با آثار انسانی ندارند، اما در شاخص‌های اصالت و احساس مالکیت خلاق امتیاز پایین‌تری کسب کردند (p < 0.05). این یافته‌ها نشان می‌دهد که حفظ کنترل و تفسیر انسانی در تعامل با الگوریتم، عاملی کلیدی در تداوم اصالت هنری است. بر این اساس، پژوهش چارچوبی با عنوان هم‌آفرینی کنترل‌شده پیشنهاد می‌کند که در آن هنرمند نقش هدایت‌گر و مفسر خلاق را در همکاری با سیستم هوشمند ایفا می‌کند.