تحلیل چندعاملی زمین‌لغزش و تهیه نقشه حساسیت راه‌ها با استفاده از داده‌های مکانی در استان‌های گلستان و مازندران

‌استان‌های گلستان و مازندران به دلیل قرارگیری در دامنه‌های شمالی رشته‌کوه البرز، توپوگرافی کوهستانی، بارش‌های نسبتاً بالا و توسعه راه‌ها در شیب‌های تند، از کانون‌های مهم خطر زمین‌لغزش در کشور محسوب می‌شوند. وقوع زمین‌لغزش در این مناطق علاوه بر تخریب اراضی جنگلی و کشاورزی، به‌صورت مستقیم شبکه راه‌های اصلی و فرعی، سکونتگاه‌های روستایی و شهری و سایر زیرساخت‌های حیاتی را تهدید می‌کند و انسداد راه‌ها، افزایش هزینه‌های نگهداشت و ایجاد اختلال در دسترسی را در پی دارد. بنابراین، شناسایی واحدهای مستعد ناپایداری و تهیه نقشه‌های حساسیت برای برنامه‌ریزی پیشگیرانه و مدیریت ریسک، ضرورت دارد. در سال‌های اخیر، به‌کارگیری سامانه اطلاعات جغرافیایی (gis)، تصاویر سنجش‌ازدور و مدل‌های رقومی ارتفاع، امکان تحلیل چندبعدی فرآیندهای زمین‌لغزش را فراهم کرده است. با این حال، بسیاری از مطالعات، تنها به ترسیم نقاط لغزش و چند آمار ساده محدود می‌شوند و ارتباط هم‌زمان میان شیب، جهت شیب، ارتفاع، واحدهای زمین‌شناسی، رده‌های خاک و نوع زمین‌لغزش را به‌صورت یکپارچه بررسی نمی‌کنند. در این پژوهش، با تمرکز بر استان‌های گلستان و مازندران، از ترکیب gis و زبان برنامه‌نویسی پایتون برای توسعه یک چارچوب تحلیلی استفاده شده است. در محیط پایتون، استخراج خودکار شیب، جهت شیب و ارتفاع در محل زمین‌لغزش‌ها، اتصال فضایی به واحدهای زمین‌شناسی و رده‌های خاک، محاسبه شاخص چندعاملی «امتیاز تاثیر» و تولید نقشه‌ها و جداول آماری انجام شده است. این رویکرد کدنویسی، علاوه بر افزایش دقت و سرعت پردازش، امکان تکرارپذیری و توسعه مدل را برای کاربردهای آینده، از جمله تهیه نقشه حساسیت شبکه راه‌ها و به‌کارگیری نقشه را فراهم می‌کند.