پایش 10 ساله افت ذخیره آب زیرزمینی و فرونشست زمین در دشت مشهد با استفاده از داده‌های ماهواره‌ای و تحلیل زمانی: چارچوبی برای تصمیم‌سازی سریع در صنعت آب و مدیریت ریسک زیرساخت‌ها

دشت مشهد طی سال های اخیر با افت محسوس ذخیرهٔ آب زیرزمینی، تشدید خطر فرونشست زمین و تهدید زیرساخت های شهری روبهرو بوده است. این پژوهش یک چارچوب تلفیقی کم هزینه و مبتنی بر داده های آزاد ارائه میدهد که با ترکیب داده های ماهوارهای grace، بارش chirps و تحلیل تداخلسنجی راداری sentinel-1 (insar)، امکان پایش بلندمدت و تحلیل ریسک را فراهم میکند. سری زمانی 120 ماهه (2015-2024) نشان داد گرچه بارش و ذخیرهٔ آب زیرزمینی هر دو روند کاهشی دارند (شیبgrace ≈−0.0039 cm/month ، افت تدریجی4.7 cm ~ در ده سال)، اما پاسخ آبخوان به بارش نسبتاً سریع است و بیشترین همبستگی بین chirps و grace در تاخیر 1 تا 2 ماه مشاهده شد (r ≈ 0.52). در بخش فرونشست، سه نقشهٔ نرخ نشست برای سه دورهٔ زمانی (2015-2018، 2019-2022، 2023-2025) با پردازش دادههای sentinel-1 در محیط insar تولید شد. نتایج نشان داد سهم نواحی دارای فرونشست بسیار شدید (10 cm/yr < ) در طی زمان کاهش یافته (20% ← 6% ← 4.1%)، اما کانون فرونشست بهطور پیوسته به سمت شرق دشت جابه جا شده و وارد محدوده های شهری از جمله مناطق 10 و 12 شهرداری شده است. همین جابهجایی فضایی حتی با کاهش محدودهٔ پیک از منظر ریسک زیرساختی اهمیت بسیار بیشتری دارد. چارچوب پیشنهادی، قابلتعمیم، کم هزینه و مناسب برای سامانهٔ هشدار سریع، مدیریت برداشت آب، پایش زیرساخت های شهری و برنامه ریزی مدیریت بحران است. این پژوهش نشان میدهد ترکیب سنجشازدور، تحلیل زمانی و شاخص های ریسک میتواند ابزار موثری برای تصمیمسازی صنعت آب در شرایط تنش آبی باشد.