مسئولیت مدنی در کشتی های خودران در نظام حقوقی دریایی ایران

ظهور کشتی‌های خودران تحولی بنیادین در حوزه دریانوردی و نظام حقوقی مرتبط با آن ایجاد کرده است. این فناوری با انتقال فرایند هدایت و تصمیم‌گیری از انسان به سامانه‌های هوش مصنوعی، ساختار سنتی مسئولیت مدنی مبتنی بر تقصیر انسانی را به چالش کشیده و ضرورت بازتعریف قواعد حقوقی را به وجود آورده است. در نظام حقوقی دریایی ایران که هنوز بر مفاهیم سنتی «فرمانده»، «خدمه» و «تقصیر انسانی» استوار است، مواجهه با کشتی‌های خودران نیازمند تحول در چارچوب مسئولیت است. روش تحقیق به‌صورت تحلیلی اسنادی بوده و با بررسی مفاهیم مسئولیت، نقش متصدی حمل و ویژگی‌های فنی کشتی‌های خودران انجام شده است. نتایج تحقیق نشان می‌دهد که مقررات فعلی، پاسخگوی پیچیدگی‌های ناشی از خودکارسازی کامل عملیات دریایی نیستند و در مواردی همچون انتساب تقصیر، بار اثبات و حدود مسئولیت با ابهام مواجه می‌شوند. بر این اساس، مقاله نتیجه می‌گیرد که بدون بازتعریف نقش متصدی حمل و اصلاح مبانی مسئولیت مدنی، امکان اعمال موثر نظام مسئولیت در کشتی‌های خودران با دشواری جدی روبه‌رو خواهد بود.

civil liability in autonomous ships in the iranian maritime legal system

the emergence of autonomous ships has fundamentally transformed the maritime domain and its legal system. by transferring the navigation and decision-making process from humans to artificial intelligence systems, this technology has challenged the traditional structure of civil liability based on human fault and created the need to redefine legal rules.in the iranian maritime legal system, which is still based on the traditional concepts of commander , crew , and human fault , dealing with autonomous ships requires a change in the framework of liability. the research method is analytical-documentary and was conducted by examining the concepts of liability, the role of the carrier, and the technical characteristics of autonomous ships. the research results show that current regulations do not respond to the complexities arising from the complete automation of maritime operations and face ambiguity in matters such as attribution of fault, burden of proof, and limits of liability. accordingly, the article concludes that without redefining the role of the carrier and reforming the principles of civil liability, the possibility of effectively applying the liability regime to autonomous ships will face serious difficulties.