راهبردهای توسعه حمل‌ونقل دریایی و تقویت قدرت دریایی ایران در شرایط تحریم

حمل‌ونقل دریایی ایران با دارا بودن بیش از 5800 کیلومتر خط ساحلی و دسترسی به کریدورهای استراتژیک بین‌المللی، نقشی محوری در اقتصاد و امنیت ملی ایفا می‌کند. با این حال، تحریم‌های چندلایه و هم‌پوشان، دسترسی به فناوری، سرمایه‌گذاری خارجی و خدمات بیمه‌ای را محدود کرده و هزینه‌های لجستیکی را به‌طور چشمگیری افزایش داده‌اند. این پژوهش با رویکرد کیفی و روش تحلیل محتوا، وضعیت کنونی حمل‌ونقل دریایی ایران در شرایط تحریم و ارتباط آن با تقویت قدرت دریایی را بررسی می‌کند.یافته‌ها نشان می‌دهد که تحریم‌ها در قالب یک «نظام تحریمی چندسطحی» طراحی شده‌اند که صنعت دریایی، ناوگان تجاری، خدمات پشتیبانی و تردد شناورها را هدف قرار می‌دهد. این محدودیت‌ها منجر به کهنگی ناوگان، کاهش ایمنی عملیاتی، افزایش هزینه‌ها و محدودیت پهلوگیری در بنادر جهانی شده است. با وجود این فشارها، صنعت کشتیرانی ایران با اتخاذ راهبردهای تطبیقی و بهره‌گیری از ظرفیت‌های داخلی، توانسته فعالیت خود را حفظ و در برخی سال‌ها حتی رشد حجم تجارت دریایی را تجربه کند.ارتباط تنگاتنگ حمل‌ونقل دریایی و قدرت دریایی، توسعه هماهنگ این دو حوزه را به یک ضرورت راهبردی تبدیل کرده است. برای تبدیل تهدیدهای تحریمی به فرصت، سه راهبرد کلیدی پیشنهاد می‌شود: نخست، نوسازی زیرساخت‌های بندری و دیجیتالی‌سازی عملیات لجستیکی؛ دوم، تقویت دیپلماسی دریایی و توسعه کریدورهای بین‌المللی مانند شمال جنوب؛ و سوم، توسعه نیروی انسانی متخصص و بومی‌سازی فناوری‌های دریایی. اجرای این راهبردها می‌تواند جایگاه ایران را به‌عنوان یک قدرت دریایی منطقه‌ای تثبیت و امنیت اقتصادی کشور را در شرایط تحریم تضمین کند.

development strategies for iran’s maritime transportation and the enhancement of sea power under sanctions

iran’s maritime transportation, with more than 5,800 kilometers of coastline and access to strategic international corridors, plays a pivotal role in the country’s economy and national security. nevertheless, multilayered and overlapping sanctions have restricted access to technology, foreign investment, and insurance services, leading to a significant increase in logistical costs. this study adopts a qualitative approach and employs content analysis to examine the current state of iran’s maritime transportation under sanctions and its relationship with the enhancement of sea power. the analysis indicates that sanctions have been designed as a “multilevel sanctions regime” targeting the maritime industry, commercial fleet, support services, and vessel traffic. these constraints have resulted in fleet aging, reduced operational safety, increased costs, and limitations on berthing at global ports. despite these pressures, iran’s shipping industry, through adaptive strategies and the utilization of domestic capacities, has managed to sustain its operations and, in some years, has even experienced growth in maritime trade volume.the close interdependence between maritime transportation and sea power has rendered the coordinated development of these two domains a strategic necessity. in order to transform sanction-related threats into opportunities, three key strategies are proposed: first, modernization of port infrastructure and digitalization of logistics operations; second, strengthening maritime diplomacy and developing international corridors such as the north–south corridor; and third, development of specialized human capital and localization of maritime technologies. the implementation of these strategies can consolidate iran’s position as a regional maritime power and enhance the country’s economic security under conditions of sanctions.