مبانی فلسفی و اخلاقی حفاظت پایدار از منابع دریایی

دریاها در عصر حاضر، با چالش‌های متنوعی همچون آلودگی، بهره برداری بی‌رویه و تغییرات اقلیمی مواجه هستند. رویارویی با این چالش‌ها علاوه بر راهکارهای فنی صرف نیازمند تحول در مبانی فلسفی و اخلاقی حاکم بر رابطه انسان و دریا است. رویکردهای رایج انسان‌محور و سودگرایانه که دریا را صرفاً یک منبع اقتصادی می‌بینند، به تخریب گسترده انجامیده‌اند. در مقابل، مکاتب فلسفی مانند زیست محوری و بوم محوری برای کل اکوسیستم‌ها ارزش ذاتی قائلند. اخلاق وظیفه‌گرای کانت نیز حفاظت را وظیفه‌ای مطلق و مبتنی بر همین ارزش ذاتی می‌داند. این نگرش‌ها پایه‌ای اخلاقی و جهان‌شمول برای حفاظت فراهم می‌کنند. اخلاق فضیلت‌گرا بر پرورش منش و فضایل فردی مانند خرد، عدالت و میانه‌روی تاکید می‌ورزد تا انگیزه‌ای درونی برای حفاظت پایدار ایجاد کند. اسلام نیز با ارائه اصولی مانند ممنوعیت اسراف، مسئولیت انسان در قبال طبیعت و لزوم تعادل در بهره‌برداری از منابع، چارچوبی اخلاقی برای حفاظت از منابع ارائه می‌دهد. این مقاله با رویکردی توصیفی-تحلیلی، این مبانی را مرور کرده و بر پایه آنها، راهکارهای عملی برای حفاظت از منابع دریایی ایران پیشنهاد می‌دهد.

the philosophical and ethical foundations of sustainable marine resource conservation

oceans today face diverse challenges such as pollution, overexploitation, and climate change. confronting these challenges requires more than just technical solutions; it demands a transformation in the philosophical and ethical foundations governing the human-ocean relationship. prevailing anthropocentric and utilitarian approaches, which view the ocean merely as an economic resource, have led to widespread degradation. in contrast, philosophical schools like biocentrism and ecocentrism recognize the intrinsic value of entire ecosystems. kantian deontological ethics also considers protection an absolute duty based on this intrinsic value. these perspectives provide a universal ethical foundation for conservation. virtue ethics emphasizes cultivating personal character and virtues such as wisdom, justice, and moderation to create an internal motivation for sustainable protection. islam, by offering principles like the prohibition of waste, human responsibility towards nature, and the necessity of balance in resource exploitation, provides an ethical framework for resource conservation. this article, using a descriptive-analytical approach, reviews these foundations and, based on them, proposes practical solutions for the conservation of iran s marine resources.