مسئولیت حقوقی شرکت‌های کشتیرانی در حقوق ایران و اسناد بین‌المللی

مسئولیت حقوقی شرکت‌های کشتیرانی به عنوان متصدیان حمل و نقل دریایی، یکی از مباحث کلیدی حقوق دریایی است که در حقوق ایران بر پایه قانون دریایی مصوب 1343 و اسناد بین‌المللی مانند کنوانسیون‌های بروکسل 1924، هامبورگ 1978 و روتردام 2008 تبیین شده است. این مقاله به بررسی ماهیت قراردادی و مدنی مسئولیت شرکت‌های کشتیرانی می‌پردازد و بیان می‌کند که مالک یا متصدی کشتی مسئول خسارات ناشی از تقصیر فرمانده، خدمه یا نقص کشتی است، مگر در موارد قوه قهریه یا انحراف معقول. اهمیت موضوع از منظر اقتصادی ایران به عنوان کشوری با خطوط ساحلی طولانی و وابستگی به حمل دریایی نفت و کالا برجسته است، جایی که حوادثی مانند تصادم کشتی‌ها یا آلودگی نفتی خسارات هنگفتی به بار می‌آورد. بیان مسئله بر چالش‌هایی مانند محدودیت مسئولیت بر اساس ماده 74 قانون دریایی ایران، عدم عضویت ایران در برخی کنوانسیون‌ها و تعارض با اصول مسئولیت مدنی متمرکز است. سوالات اصلی شامل تطبیق مسئولیت مدنی با قراردادی، نقش بیمه‌های مسئولیت دریایی (p&i) و تاثیر اسناد بین‌المللی بر حقوق داخلی می‌شود. فرضیه تحقیق بر این است که حقوق ایران با الهام از کنوانسیون‌ها می‌تواند مسئولیت مطلق را برای آلودگی‌ها اعمال کند، اما نوآوری مقاله در پیشنهاد اصلاح قانون برای الحاق به کنوانسیون بین‌المللی مسئولیت مدنی ناشی از خسارت آلودگی نفتی و ایجاد صندوق ملی جبران خسارت است. روش تحقیق توصیفی-تحلیلی با استناد به قوانین، آرای قضایی و دکترین حقوقی است. نتایج نشان‌دهنده ضرورت همسویی بیشتر حقوق ایران با استانداردهای جهانی برای حمایت از بازرگانان و محیط زیست است. پیشنهادات شامل تصویب قانون جامع مسئولیت دریایی و الزام بیمه مسئولیت است. این تحقیق نوآوری در تلفیق حقوق ایران با اسناد بین‌المللی برای ارائه راهکارهای عملی دارد و گامی در جهت توسعه حقوق دریایی ایران برمی‌دارد.

legal liability of shipping companies in iranian law and international documents

the legal liability of shipping companies as operators of maritime transport is one of the key issues of maritime law, which is explained in iranian law based on the maritime law of 1343 and international documents such as the brussels conventions of 1924, hamburg convention of 1978 and rotterdam convention of 2008. this article examines the contractual and civil nature of the liability of shipping companies and states that the owner or operator of the ship is liable for damages resulting from the fault of the master, crew or defects of the ship, except in cases of force majeure or reasonable deviation. the importance of the issue is prominent from the economic perspective of iran as a country with long coastlines and dependence on maritime transport of oil and goods, where incidents such as ship collisions or oil pollution cause huge losses. the statement of the issue focuses on challenges such as the limitation of liability under article 74 of the iranian maritime law, iran’s non-membership in some conventions, and the conflict with the principles of civil liability. the main questions include the reconciliation of civil liability with contractual liability, the role of marine liability (p&i) insurance, and the impact of international instruments on domestic law. the research hypothesis is that iranian law, inspired by the conventions, can impose absolute liability for pollution, but the innovation of the article lies in proposing to amend the law to accede to the international convention on civil liability for oil pollution damage and to establish a national compensation fund. the research method is descriptive-analytical, citing laws, judicial decisions, and legal doctrine. the results indicate the need for further alignment of iranian law with global standards to protect merchants and the environment. the proposals include the adoption of a comprehensive maritime liability law and the requirement of liability insurance. this research is innovative in combining iranian law with international documents to provide practical solutions and takes a step towards developing iranian maritime law.