تحلیل تطبیقی نقش اقتصاد دریامحور در تحقق توسعه پایدار با تاکید بر حکمرانی یکپارچه و برنامه‌ریزی فضایی دریایی

اقتصاد دریامحور به‌عنوان یکی از رویکردهای نوین توسعه، نقش فزاینده‌ای در تحقق توسعه پایدار ایفا می‌کند؛ با این حال، تجربه جهانی نشان می‌دهد که موفقیت این رویکرد بیش از آنکه به وفور منابع دریایی وابسته باشد، متاثر از کیفیت حکمرانی، انسجام نهادی و چارچوب‌های سیاستی یکپارچه است. پژوهش حاضر با هدف تحلیل نقش اقتصاد دریامحور در تحقق توسعه پایدار و استخراج دلالت‌های سیاستی برای ایران، به مطالعه تطبیقی تجارب چهار کشور پرتغال، نروژ، اندونزی و استرالیا می‌پردازد. روش تحقیق کیفی–تحلیلی و مبتنی بر مطالعه اسنادی می‌باشد و تحلیل تطبیقی در سه بعد اقتصادی، زیست‌محیطی و نهادی–حکمرانی انجام شده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که کشورهای منتخب با تکیه بر حکمرانی یکپارچه، استقرار برنامه‌ریزی فضایی دریایی و تلفیق اهداف اقتصادی با الزامات زیست‌محیطی و اجتماعی، توانسته‌اند تعارضات کاربری را کاهش داده و بهره‌وری پایدار از منابع دریایی را ارتقا دهند؛ در مقابل، تحلیل وضعیت ایران حاکی از وجود چالش‌هایی نظیر مدیریت بخشی، ضعف هماهنگی نهادی و کم‌توجهی به برنامه‌ریزی فضایی دریایی است که مانع تحقق توسعه پایدار اقتصاد دریامحور شده‌اند. بر اساس نتایج تطبیقی، سه دلالت سیاستی اصلی برای ایران قابل استخراج است: گذار از مدیریت بخشی به حکمرانی یکپارچه، توجه متوازن به رشد اقتصادی و حفاظت از اکوسیستم‌های دریایی، و استقرار برنامه‌ریزی فضایی دریایی مبتنی بر شواهد علمی. این پژوهش نشان می‌دهد که هم‌راستاسازی سیاست‌های دریامحور با اهداف توسعه پایدار، به‌ویژه اهداف 8 و 14، می‌تواند چارچوبی کارآمد برای بهره‌برداری پایدار از ظرفیت‌های دریایی کشور فراهم آورد.

a comparative analysis of the role of the blue economy in achieving sustainable development with emphasis on integrated governance and marine spatial planning

the blue economy has emerged as a key development approach with an increasing role in achieving sustainable development. however, global experience indicates that the success of this approach depends less on the abundance of marine resources and more on the quality of governance, institutional coherence, and integrated policy frameworks. this study aims to analyze the role of the blue economy in achieving sustainable development and to extract policy implications for iran through a comparative analysis of selected international experiences. the research adopts a qualitative analytical approach based on documentary analysis, with comparative assessment conducted across economic, environmental, and institutional governance dimensions. the findings reveal that the selected countries portugal, norway, indonesia, and australia have enhanced the sustainable utilization of marine resources by relying on integrated governance, the implementation of marine spatial planning, and the alignment of economic objectives with environmental and social requirements. in contrast, the analysis of iran highlights challenges such as sectoral management, weak institutional coordination, and insufficient attention to marine spatial planning, which have hindered the realization of sustainable blue economy development. based on the comparative findings, three key policy implications are identified for iran: a transition from sectoral management to integrated governance, a balanced emphasis on economic growth and marine ecosystem protection, and the establishment of evidence based marine spatial planning. this study demonstrates that aligning blue economy policies with the sustainable development goals particularly goals 8 and 14 can provide an effective framework for the sustainable utilization of iran’s marine capacities.