تحلیل تطبیقی شیوه‌های حل اختلاف در بیمه باربری دریایی و کاربست آن در حقوق ایران

صنعت حمل‌ونقل دریایی محور تجارت جهانی است و با ریسک‌های گسترده‌ای مواجه است. قرارداد بیمه باربری دریایی، به‌عنوان ابزار مدیریت این ریسک‌ها، از پیچیدگی‌های فنی، فرامرزی و حقوقی چشمگیری برخوردار است که زمینه‌ساز بروز اختلافات متنوعی می‌شود. پژوهش حاضر با هدف تحلیل شیوه‌های حل‌وفصل این اختلافات در چارچوب نظام حقوقی ایران و با رویکردی تطبیقی انجام شده و روش آن توصیفی-تحلیلی با گردآوری کتابخانه‌ای داده‌هاست. یافته‌ها نشان می‌دهد سه شیوه اصلی دادرسی قضایی، داوری تجاری و میانجی‌گری، هر یک مزایا و محدودیت‌های ذاتی دارند و کارایی آن‌ها مشروط به تناسب با ماهیت اختلاف است. در سطح بین‌الملل، سازوکارهای حل‌اختلاف جایگزین به‌ویژه داوری، گزینه‌های ترجیحی‌اند. دادرسی قضایی با وجود پشتوانه اقتدار دولتی، اغلب با چالش زمان طولانی و کمبود تخصص فنی مواجه است. در مقابل، داوری تجاری با قابلیت انتخاب داوران متخصص و محرمانگی، راهکاری بهینه برای اختلافات پیچیده فنی یا بین‌المللی محسوب می‌شود. میانجی‌گری نیز به دلیل ماهیت غیرخصمانه، ابزاری موثر برای حل اختلافات در مراحل اولیه است. در نظام حقوقی ایران، تحقق الگویی کارآمد با موانعی چون فقدان دادگاه تخصصی دریایی، کمبود نیروی متخصص و نهادهای ناکافی داوری و میانجی‌گری روبه‌روست. راهکارهای پیشنهادی شامل توسعه آموزش‌های تخصصی، تاسیس نهادهای داوری و میانجی‌گری دریایی، ایجاد شعب تخصصی در دادگاه‌ها و ترویج گنجاندن شروط حل اختلاف در قراردادهای استاندارد است. تحقق این راهکارها نیازمند عزم نهادهای تقنینی، قضایی و جامعه بیمه‌ای و بهره‌گیری از تجارب بین‌المللی است.

comparative analysis of dispute resolution methods in marine cargo insurance and application in iranian law

maritime transport serves as the backbone of global trade and is exposed to significant risks. the marine cargo insurance contract, as the primary instrument for managing these risks, involves considerable technical, transnational, and legal complexities, which give rise to diverse disputes. this research, conducted with a comparative approach, aims to analyze methods for resolving such disputes within the framework of the iranian legal system, employing a descriptive-analytical method based on library data collection. findings indicate that the three primary methods, judicial litigation, commercial arbitration, and mediation each possess inherent advantages and limitations, with their efficacy contingent upon their suitability to the nature of the specific dispute. internationally, alternative dispute resolution (adr) mechanisms, particularly arbitration, are the preferred options. while judicial litigation benefits from state authority, it often faces challenges such as prolonged timelines and a lack of specialized technical expertise. in contrast, commercial arbitration, with its capacity for selecting expert arbitrators and ensuring confidentiality, presents an optimal solution for complex technical or international disputes. mediation, owing to its non-adversarial nature, serves as an effective tool for resolving disputes in their early stages. within the iranian legal system, realizing an efficient model faces obstacles including the absence of specialized maritime courts, a shortage of expert professionals, and insufficient arbitration and mediation institutions. proposed solutions encompass developing specialized training programs, establishing dedicated maritime arbitration and mediation bodies, creating specialized branches within the courts, and promoting the inclusion of dispute resolution clauses in standard contracts. implementing these solutions requires the concerted will of legislative and judicial institutions alongside the insurance industry, along with drawing upon international experiences.