تحلیل چالش‌ها و الزامات مدیریتی–حقوقی توسعه بنادر و لجستیک بندری در چارچوب اقتصاد دریاپایه ایران

اقتصاد دریاپایه به‌عنوان یکی از رویکردهای راهبردی توسعه، بر بهره‌برداری هدفمند و پایدار از ظرفیت‌های دریایی با تاکید بر رشد اقتصادی، افزایش اشتغال و ارتقای رقابت‌پذیری ملی استوار است. در این میان، بنادر و لجستیک بندری به‌عنوان اجزای کلیدی زنجیره حمل‌ونقل دریایی، نقشی تعیین‌کننده در اتصال اقتصادهای ملی به شبکه‌های تجارت منطقه‌ای و بین‌المللی ایفا میکنند. ایران با توجه به موقعیت ژئو‌اکونومیک ویژه و دسترسی به آب‌های آزاد، از ظرفیت بالقوه بالایی برای توسعه بنادر و ایفای نقش موثر در اقتصاد دریاپایه برخوردار است؛ با این حال، عملکرد بنادر کشور متناسب با این ظرفیت‌ها نبوده و با چالش‌های متعددی مواجه است. هدف این مقاله، تحلیل و تبیین چالش‌های مدیریتی و حقوقی موثر بر توسعه بنادر و لجستیک بندری در چارچوب اقتصاد دریاپایه ایران و ارائه الزامات و راهکارهای اصلاحی در این حوزه است. روش پژوهش از نوع توصیفی–تحلیلی بوده و داده‌ها از طریق مطالعه اسنادی، بررسی متون سیاستی، قوانین و مقررات مرتبط و تحلیل منابع علمی گردآوری شده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد مهم‌ترین موانع توسعه بنادر شامل ضعف حکمرانی یکپارچه بندری، چندگانگی نهادی، ناکارآمدی فرآیندهای لجستیکی، پراکندگی و عدم انسجام مقررات، ابهام در چارچوب‌های قراردادی و محدودیت در جذب سرمایه‌گذاری است. در پایان، مقاله با تاکید بر ضرورت اصلاح ساختار مدیریتی بنادر، بازطراحی چارچوب‌های حقوقی، تقویت لجستیک بندری و همسویی با استانداردهای بین‌المللی، مجموعه‌ای از راهکارها را به‌منظور ارتقای کارایی بنادر و تحقق اهداف اقتصاد دریاپایه ایران ارائه می‌دهد.

managerial and legal requirements for the development of ports and port logistics within the framework of iran’s blue economy

the blue economy has emerged as a strategic development approach, emphasizing the role of ports and port logistics as key drivers of maritime trade and regional and global supply chains. in this framework, the efficiency of ports and port logistics systems has a direct impact on reducing transportation costs, improving cargo flows, and enhancing economic competitiveness. owing to its strategic geo-economic position, access to open waters, and location along major international transport corridors, iran possesses significant potential for the development of ports and port logistics within the framework of the blue economy. however, the effective utilization of these capacities faces various managerial and legal challenges.the purpose of this study is to analyze the managerial and legal challenges and requirements for the development of ports and port logistics in iran’s blue economy framework. this applied research adopts a descriptive–analytical approach and is based on documentary analysis of domestic and international academic sources, policy documents, and legal regulations related to ports, maritime transport, and logistics. using content analysis, the main challenges were identified and classified into managerial and legal categories.the findings indicate that fragmented governance structures, institutional multiplicity, inefficient port and customs procedures, regulatory inconsistencies, and ambiguities in contractual frameworks constitute the major obstacles to port development in iran. these challenges increase logistics costs, reduce operational efficiency, and weaken the attractiveness of ports for investment. accordingly, the study proposes the establishment of an integrated port governance system, the formulation of a national port logistics plan with a corridor-based approach, procedural reforms in port and customs operations, regulatory harmonization, and the development of transparent public–private partnership frameworks. coordinated implementation of these measures can enhance port performance, reduce logistics costs, and improve iran’s position in regional and intercontinental maritime transport networks.