تحلیل حقوقی چالش‌های نظام یارانه‌های انرژی در ایران در چارچوب اقتصاد توسعه‌محور و اصول توسعه پایدار

یارانه‌های انرژی در ایران به‌عنوان یکی از مهم‌ترین ابزارهای مداخله دولت در اقتصاد، با اهدافی نظیر حمایت از اقشار آسیب‌پذیر، تامین نیازهای اساسی و ارتقای رفاه عمومی شکل گرفته‌اند. با این حال، استمرار یارانه‌های گسترده و غیرهدفمند انرژی در دهه‌های اخیر، علاوه بر پیامدهای اقتصادی و زیست‌محیطی، با چالش‌های حقوقی قابل‌توجهی مواجه شده است. این پژوهش با هدف بررسی کلی چالش‌های حقوقی یارانه‌های انرژی در ایران و با رویکردی مبتنی بر اصول توسعه پایدار انجام شده است. روش تحقیق در این مقاله توصیفی تحلیلی بوده و مبتنی بر تحلیل اسناد حقوقی داخلی، شامل اصول قانون اساسی، قوانین عادی و قوانین برنامه‌های توسعه، و همچنین ادبیات علمی مرتبط با یارانه‌های انرژی است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که نظام یارانه‌های انرژی در وضعیت فعلی، از حیث منع اسراف و تبذیر، عدالت توزیعی، حفاظت از محیط زیست و تحقق الزامات توسعه پایدار، با اهداف و الزامات قوانین بالادستی هم‌سویی کامل ندارد. همچنین، فاصله میان اهداف تقنینی و عملکرد اجرایی در حوزه یارانه‌های انرژی، یکی از مهم‌ترین چالش‌های حقوقی این نظام محسوب می‌شود. در نهایت، مقاله نتیجه می‌گیرد که اصلاح نظام یارانه‌های انرژی در ایران، نه صرفاً یک ضرورت اقتصادی، بلکه یک الزام حقوقی در چارچوب حقوق اساسی و قوانین برنامه‌ای کشور است.

legal analysis of the challenges of iran’s energy subsidy system within the framework of a development-oriented economy and the principles of sustainable development

energy subsidies in iran, as one of the most significant instruments of government intervention in the economy, have been established with objectives such as supporting vulnerable groups, meeting basic needs, and promoting public welfare. however, the continuation of broad and non-targeted energy subsidies in recent decades has led not only to economic and environmental consequences but also to notable legal challenges. this study aims to examine the legal challenges of iran’s energy subsidy system through an approach based on the principles of sustainable development. the research method employed is descriptive-analytical, relying on the analysis of domestic legal documents—including the principles of the constitution, ordinary laws, and development plans—as well as academic literature related to energy subsidies. the findings indicate that the current energy subsidy system, in terms of prohibiting waste and extravagance, ensuring distributive justice, protecting the environment, and fulfilling sustainable development requirements, is not fully aligned with the objectives and mandates of higher-level laws. moreover, the gap between legislative intent and executive performance in the field of energy subsidies represents one of the most critical legal challenges of this system. ultimately, the paper concludes that reforming iran’s energy subsidy system is not merely an economic necessity but a legal obligation within the framework of constitutional and programmatic laws of the country.