معاهده جهانی پلاستیک و تعهدات دولت‌ها در حفاظت از محیط‌زیست دریایی

آلودگی پلاستیکی در دریاها به‌عنوان یکی از مهم‌ترین بحران‌های زیست‌محیطی جهانی، تهدیدی جدی برای سلامت انسان، تنوع زیستی و پایداری اکوسیستم‌های دریایی محسوب می‌شود. سالانه میلیون‌ها تن پلاستیک از منابع زمینی و دریایی وارد اقیانوس‌ها می‌شوند و بخش قابل توجهی از آن‌ها ریزپلاستیک‌ها هستند که می‌توانند اثرات سمی متعددی بر موجودات دریایی و انسان‌ها ایجاد کنند. مقابله با این بحران نیازمند اقدامات هماهنگ بین‌المللی است. هدف این مقاله، بررسی تعهدات دولت‌ها در چارچوب معاهده جهانی پلاستیک و نقش این معاهده در حفاظت از محیط‌زیست دریایی است. مقاله با استفاده از روش تحلیلی-حقوقی و منابع و اسناد کتابخانه ای، مقررات و اصول کلیدی معاهده، از جمله مسئولیت تولیدکننده، را مورد بررسی قرار داده و تاثیر آن‌ها بر کاهش تولید و مصرف پلاستیک، مدیریت پسماند و حذف محصولات پلاستیکی مشکل‌ساز تحلیل می‌کند. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که معاهده جهانی پلاستیک با ایجاد یک رویکرد یکپارچه و الزام‌آور، تعامل میان سیستم‌های خشکی و دریا را تقویت کرده، سطح پاسخگویی دولت‌ها را ارتقا می‌دهد و به تحقق اهداف توسعه پایدار، کمک می‌کند. در نهایت، مقاله بر این نکته تاکید دارد که معاهده جهانی پلاستیک می‌تواند به عنوان ابزاری موثر برای حفاظت پایدار از محیط‌زیست دریایی و کاهش آلودگی پلاستیکی عمل کند، مشروط بر آنکه دولت‌ها به تعهدات خود پایبند بوده و سیاست‌ها و اقدامات ملی خود را با اهداف بین‌المللی هماهنگ سازند.

the global plastics treaty and state’s obligations in protecting the marine environment

plastic pollution in the oceans, as one of the most pressing global environmental crises, poses a serious threat to human health, biodiversity, and the sustainability of marine ecosystems. each year, millions of tons of plastic enter the oceans from both land-based and maritime sources, a significant portion of which consists of microplastics that can exert multiple toxic effects on marine organisms and humans. addressing this crisis requires coordinated international action. this article aims to examine the obligations of states under the framework of the global plastics treaty and the treaty’s role in protecting the marine environment. using an analytical-legal methodology and drawing on library-based sources and documentary materials, the article reviews the key provisions and principles of the treaty, including extended producer responsibility, and analyzes their impact on reducing plastic production and consumption, managing waste, and eliminating problematic plastic products. the findings indicate that the global plastics treaty, by establishing an integrated and binding approach, strengthens the interaction between land- and sea-based systems, enhances state accountability, and contributes to the achievement of sustainable development goals. finally, the article emphasizes that the global plastics treaty can serve as an effective instrument for the sustainable protection of the marine environment and the reduction of plastic pollution, provided that states adhere to their obligations and align their national policies and actions with international objectives.