کارکرد تنظیم‌گرانه بیمه باربری دریایی در امنیت تجاری بنادر و کریدورهای انرژی با تاکید بر اقتصاد دریاپایه

اقتصاد دریاپایه به‌عنوان یکی از ارکان نوین توسعه پایدار، به‌شدت متکی بر امنیت و پایداری تجارت دریایی، به‌ویژه در بنادر راهبردی و کریدورهای انرژی است. در این میان، بیمه باربری دریایی صرفاً یک نهاد جبران‌کننده خسارت تلقی نمی‌شود، بلکه به‌تدریج واجد نقشی فراتر و ماهیتی تنظیم‌گرانه در مدیریت ریسک‌ها، هدایت رفتار فعالان حمل‌ونقل و تضمین امنیت تجاری شده است. مسئله اصلی این پژوهش آن است که بیمه باربری دریایی چگونه و تا چه اندازه می‌تواند به‌عنوان ابزاری تنظیم‌گر در چارچوب حکمرانی اقتصاد دریاپایه ایفای نقش کند و چه الزامات حقوقی برای تحقق این کارکرد در نظام حقوقی ایران وجود دارد. هدف پژوهش، تبیین مفهوم و ابعاد کارکرد تنظیم‌گرانه بیمه باربری دریایی و بررسی نقش آن در ارتقای امنیت تجاری بنادر و کریدورهای انرژی با تاکید بر الزامات حقوقی و سیاست‌گذاری است. روش تحقیق، توصیفی–تحلیلی با رویکرد تطبیقی بوده و مبتنی بر تحلیل اسناد حقوقی داخلی، مقررات بین‌المللی، رویه‌های بیمه‌ای و تجارب منتخب کشورها در حوزه حکمرانی دریایی است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که بیمه باربری دریایی، از طریق سازوکارهایی نظیر ارزیابی ریسک، تعیین شروط بیمه‌ای، اعمال استانداردهای ایمنی و تاثیرگذاری بر تصمیمات تجاری، می‌تواند نقش موثری در تنظیم بازار حمل‌ونقل دریایی و کاهش ناامنی‌های تجاری ایفا نماید. با این حال، در ایران، خلاهای مقرراتی و ضعف هماهنگی نهادی مانع تحقق کامل این کارکرد شده است. در پایان، الگوی مفهومی تلفیق حکمرانی بیمه و امنیت تجاری در اقتصاد دریاپایه پیشنهاد می‌شود.

the regulatory function of marine cargo insurance in the commercial security of ports and energy corridors with emphasis on the maritime-based economy

the maritime-based economy, as one of the pillars of sustainable development, heavily relies on the security and stability of maritime trade, particularly in strategic ports and energy corridors. in this context, marine cargo insurance is not merely an institution for compensating losses; it has gradually assumed a role beyond that, embodying a regulatory nature in risk management, guiding the behavior of transportation stakeholders, and ensuring commercial security. the main question of this research is how and to what extent marine cargo insurance can function as a regulatory tool within the framework of maritime-based economy governance, and what legal requirements exist for realizing this function in the iranian legal system. the aim of the research is to explain the concept and dimensions of the regulatory function of marine cargo insurance and examine its role in enhancing the commercial security of ports and energy corridors, with an emphasis on legal and policy requirements. the research method is descriptive-analytical with a comparative approach, based on the analysis of domestic legal documents, international regulations, insurance practices, and selected countries experiences in the field of maritime governance. the findings indicate that marine cargo insurance, through mechanisms such as risk assessment, setting insurance terms, applying safety standards, and influencing commercial decisions, can play an effective role in regulating the maritime transport market and reducing commercial insecurities. however, in iran, regulatory gaps and weak institutional coordination hinder the full realization of this function. finally, a conceptual model for integrating insurance governance and commercial security in the maritime-based economy is proposed.