تحلیل نظام‌مند تکنیک‌های حسابداری مدیریت استراتژیک در صنایع دریایی و بندری: نقش آن در کارایی اقتصادی، بهره‌وری و مزیت رقابتی پایدار

در دهه‌های اخیر، بنادر و صنایع دریایی از واحدهای عملیاتی صِرف، به سازمان‌های اقتصادی و راهبردی در زنجیره ارزش تجارت بین‌الملل تبدیل شده‌اند. در این چارچوب، ارتقای کارایی اقتصادی، افزایش بهره‌وری و دستیابی به مزیت رقابتی پایدار، مستلزم بهره‌گیری از نظام‌های اطلاعاتی و مدیریتی پیشرفته است. حسابداری مدیریت استراتژیک به‌عنوان یکی از رویکردهای نوین تصمیم‌سازی مدیریتی، می‌تواند با هم‌راستاسازی اطلاعات حسابداری و اهداف راهبردی، به بهبود عملکرد اقتصادی سازمان‌های بندری کمک کند.هدف این پژوهش، تبیین نظام‌مند نقش و سازوکارهای اثرگذاری تکنیک‌های حسابداری مدیریت استراتژیک بر کارایی اقتصادی، بهره‌وری و مزیت رقابتی پایدار در صنایع دریایی و بندری است. پژوهش حاضر از نظر هدف، کاربردی – توسعه‌ای و از نظر روش، مبتنی بر مرور نظام‌مند ادبیات با استفاده از بیانیه اقلام ترجیحی گزارش‌دهی برای مرورهای نظام‌مند و فراتحلیل‌ها انجام شده است. پس از غربالگری نظام‌مند مطالعات منتشرشده در بازه زمانی 2010 تا 2024، تعداد 48 مطالعه واجد شرایط با استفاده از تحلیل محتوای کیفی نظام‌مند مورد بررسی قرار گرفت. یافته‌ها نشان می‌دهد که تکنیک‌های حسابداری مدیریت استراتژیک به‌طور مستقیم، منجر به بهبود عملکرد اقتصادی نمی‌شوند، بلکه اثرگذاری آن‌ها عمدتاً از طریق مکانیسم‌های مدیریتی– اقتصادی؛ نظیر افزایش شفافیت هزینه‌ها، ارتقای کیفیت تصمیم‌گیری راهبردی، بهینه‌سازی تخصیص منابع و هم‌راستایی اهداف عملیاتی با اهداف کلان سازمانی، تحقق می‌یابد. افزون بر این، ویژگی‌های نهادی و چارچوب‌های سازمانی، نقش زمینه‌ای تعیین‌کننده در میزان اثربخشی این تکنیک‌ها ایفا می‌کنند.این پژوهش با ارائه یک چارچوب مفهومی، بر ضرورت تحلیل حسابداری مدیریت استراتژیک در صنایع دریایی و بندری در بستر ویژگی‌های نهادی و مدیریتی، تاکید کرده و دلالت‌های کاربردی مهمی برای مدیران بندری و تصمیم‌گیران سازمانی فراهم می‌آورد.

a systematic analysis of strategic management accounting techniques in maritime and port industries: economic efficiency, productivity, and sustainable competitive advantage

in recent decades, ports and maritime industries have evolved from purely operational units into economically strategic organizations within the international trade value chain. in this context, improving economic efficiency, enhancing productivity, and achieving sustainable competitive advantage require the adoption of advanced managerial and information systems. strategic management accounting (sma), as a contemporary approach to managerial decision-making, can contribute to improving the economic performance of port organizations by aligning accounting information with strategic objectives.the aim of this study is to systematically explain the role and mechanisms through which strategic management accounting techniques influence economic efficiency, productivity, and sustainable competitive advantage in maritime and port industries. this research is applied–developmental in purpose and employs a systematic literature review methodology based on the preferred reporting items for systematic reviews and meta-analyses (prisma) guidelines. following a structured screening process of studies published between 2010 and 2024, a total of 48 eligible studies were analyzed using systematic qualitative content analysis.the findings indicate that strategic management accounting techniques do not directly lead to improvements in economic performance; rather, their effectiveness is primarily realized through managerial and economic mechanisms such as enhanced cost transparency, improved quality of strategic decision-making, optimized resource allocation, and alignment between operational objectives and overarching organizational goals. moreover, institutional characteristics and organizational frameworks play a critical contextual role in shaping the extent to which sma techniques can be effectively implemented in maritime and port settings.by proposing a conceptual framework, this study emphasizes the necessity of analyzing and applying strategic management accounting in maritime and port industries within their specific institutional and managerial contexts, and provides important practical implications for port managers and organizational decision-makers.