تحلیل الگوی مکانی تاب‌آوری زیست‌محیطی تبریز برای توسعه پایدار شهر سبز براساس داده‌های دمای سطح زمین (lst) و پوشش‌گیاهی (ndvi) سنجنده modis

در پژوهش حاضر، روند تغییرات شاخص پوشش‌گیاهی (ndvi)، دمای سطح زمین (lst) و تاب‌آوری زیست‌محیطی کلان‌شهر تبریز در فصل تابستان طی سال‌های 2001 تا 2024 با استفاده از داده‌های modis مورد بررسی قرار گرفت. پس از پیش‌پردازش داده‌ها، بر اساس داده‌های نرمال شده (در بازه 0 تا 1) شاخص پوشش‌گیاهی ndvi و دمای سطح زمین lst، نقشه شاخص تاب‌آوری در کلان شهر تبریز، استخراج شد. تحلیل تغییرات زمانی با استفاده از شیب خط روند و تحلیل الگوهای مکانی شاخص تاب‌آوری با استفاده از شاخص getis-ord gi* انجام گرفت. نتایج نشان داد که نواحی مرکزی شهر با کاهش پوشش‌گیاهی و افزایش دما همراه بودند اما در نواحی غرب و شمال تبریز، روند مثبت یا افزایش پوشش‌گیاهی و کاهش دمای سطح زمین مشاهده شد. نقاط یا خوشه‌های داغ (hot spots) شاخص تاب‌آوری در جنوب و جنوب‌شرق (با فضاهای سبز گسترده و تراکم کم) و خوشه‌های سرد (cold spots) در شمال و شمال‌غرب (تراکم بالا و گرمای شدید) شناسایی شدند و مناطق مرکزی فاقد الگوی مکانی معنی‌دار بودند. این یافته‌ها نشان‌دهنده الگویی نامتوازن از تاب‌آوری شهری است و بر ضرورت توسعه هدفمند فضای سبز، بام‌های سبز و زیرساخت‌های نفوذپذیر تاکید دارد. نتایج ارائه‌شده می‌تواند مبنایی برای سیاست‌گذاری کاهش اثر جزیره حرارتی و تقویت تاب‌آوری زیست‌محیطی در برابر تغییر اقلیم باشد.

spatial pattern analysis of environmental resilience in tabriz for sustainable green city development based on modis data: land surface temperature (lst) and vegetation (ndvi)

in this study, the temporal trends of the normalized difference vegetation index (ndvi), land surfacetemperature (lst), and environmental resilience of the tabriz metropolitan area during the summer seasonsfrom 2001 to 2024 were analyzed using modis data. after preprocessing, normalized ndvi and lst data(0-1) were used to derive the environmental resilience index map for the city. temporal changes were assessedusing the trend slope method, while spatial pattern analysis of the resilience index was conducted using thegetis-ord gi* statistic. the results revealed that the central areas of the city experienced a decline in vegetationcover and an increase in temperature, whereas the western and northern parts of tabriz showed a positive trend,characterized by enhanced vegetation and reduced surface temperature. hot spots of resilience were identifiedin the southern and southeastern parts of the city, where extensive green spaces and low building density exist,while cold spots were detected in the northern and northwestern areas with high density and intense heat. thecentral regions showed no statistically significant spatial patterns. these findings indicate an uneven spatialdistribution of urban resilience and highlight the necessity for targeted green space development, green roofs,and permeable infrastructure. the presented results can serve as a foundation for policy-making aimed atmitigating urban heat island effects and enhancing environmental resilience against climate change.