نقد گفتمان دینی سنتی در ترویج تاب‌آوری فرهنگی اکوسیستم‌های شهری از منظر میشل فوکو: از ایلخانان تا جنبش مشروطه

تاب‌آوری فرهنگی، توانایی حفظ هویت در برابر چالش‌های زیست‌محیطی، در گفتمان‌های دینی ایرانی-اسلامی ریشه دارد، اما گاه به سازگاری منفعلانه تقلیل می‌یابد. این پژوهش، با روش تبارشناسی دانش فوکو و تحلیل گفتمانی، نقش آموزه‌های عرفانی و دینی را از ایلخانان (قرن 7 هجری) تا مشروطه (قرن 14 هجری) بررسی می‌کند. تبارشناسی فوکو نشان می‌دهد که گفتمان‌های زهد و وقف، با ساخت واقعیت اجتماعی پایداری، به مدیریت منابع کمک کردند، اما با عادی‌سازی کمبودها، مانع نوآوری شدند. در تبریز، که با آلودگی هوا و کاهش منابع آبی مواجه است، این گفتمان‌ها همچنان اثر دارند. این مقاله پیشنهاد می‌دهد که دانشگاه تبریز، با تلفیق متون عرفانی و فناوری‌های هوشمند، کارگاه‌های آموزشی و کمپین‌های فرهنگی برگزار کند تا الگویی بومی برای شهر سبز ارائه دهد. این بازسازی گفتمانی، با نقد انفعال از منظر فوکو، هویت فرهنگی آذربایجان را حفظ کرده و پایداری فعال را ترویج می‌دهد. هدف، ارائه راهکاری است که ریشه در فرهنگ ایرانی داشته و پاسخگوی چالش‌های مدرن باشد.

a critique of traditional religious discourse in promoting the cultural resilience of urban ecosystems from michel foucault’s: perspective from the ilkhanid period to the constitutional movement

cultural resilience, the ability to preserve identity amid environmental challenges, is rooted iniranian-islamic religious discourses but is sometimes reduced to passive adaptation. this research,employing foucault's genealogy of knowledge and discourse analysis, examines the role ofmystical and religious teachings from the ilkhanid period (7th century ah) to the constitutionalera (14th century ah). foucault's genealogy reveals that discourses of asceticism and endowment(waqf), by constructing a stable social reality, aided resource management but hindered innovationthrough the normalization of scarcities. in tabriz, facing air pollution and dwindling waterresources, these discourses persist in their influence. this article proposes that the university oftabriz, by integrating mystical texts with smart technologies, organize educational workshops andcultural campaigns to develop a native model for a green city. this discursive reconstruction,,critiquing passivity from a foucauldian perspective, preserves azerbaijani cultural identity whilepromoting active sustainability. the goal is to offer a solution rooted in iranian culture thataddresses modern challenges.