ارزیابی نقش تنوع زیستی شهری در ارتقای تاب‌آوری اقلیمی با رویکرد مبتنی بر طبیعت

با گسترش سریع شهرنشینی و شدت گرفتن پدیده‌های مرتبط با تغییر اقلیم، شهرها بیش از پیش در معرض مخاطرات زیست‌محیطی قرار گرفته‌اند. پژوهش حاضر با هدف ارزیابی نقش تنوع زیستی شهری در ارتقای تاب‌آوری اقلیمی با رویکرد مبتنی بر طبیعت، در شهر مشهد انجام شده است. برای این منظور، از داده‌های ماهواره‌ای sentinel-2 و landsat 8 در بازه‌ی زمانی 2015 تا 2025 و همچنین اطلاعات میدانی تنوع گونه‌ای و زیستگاهی استفاده شد. شاخص‌های شانون، سیمپسون و تنوع زیستگاهی به‌عنوان معیارهای تنوع زیستی و شاخص‌های دمای سطح زمین (lst)، سبزینگی (ndvi) و نفوذپذیری سطحی به‌عنوان سنجه‌های تاب‌آوری اقلیمی به کار رفتند. نتایج نشان داد میان تنوع زیستی و تاب‌آوری اقلیمی رابطه‌ای مستقیم و معنی‌دار وجود دارد و مناطق دارای تنوع زیستی بالاتر، دمای سطح پایین‌تر و شاخص تاب‌آوری اقلیمی قوی‌تری دارند. بیشترین تاثیر مربوط به شاخص تنوع زیستگاهی بود که به‌طور متوسط موجب کاهش 1.2 درجه‌ای دمای سطح زمین در مناطق سبز شد. بر اساس یافته‌ها، گسترش شبکه‌های سبز پیوسته، احیای زیست‌بوم‌های بومی و لحاظ شاخص‌های تنوع زیستی در طرح‌های توسعه شهری می‌تواند تاب‌آوری اقلیمی مشهد را به‌طور معناداری ارتقا دهد. نتایج این پژوهش تاکید می‌کند که تنوع زیستی شهری نه‌تنها ابزاری برای حفظ پایداری اکولوژیکی بلکه راهکاری کلیدی برای سازگاری اقلیمی پایدار در شهرهای آینده است.

evaluating the role of diverse urban ecosystems in enhancing climate resilience: evidence from mashhad

with rapid urbanization and intensifying climate change impacts, cities are increasingly exposed toenvironmental stresses. this study aims to assess the role of urban biodiversity in enhancing climate resiliencethrough a nature-based approach, focusing on the city of mashhad, iran. multi-temporal sentinel-2 and landsat8 satellite data (2015–2025), along with field-based ecological observations, were utilized. the shannon–wiener, simpson, and habitat diversity indices were used to evaluate biodiversity, while land surfacetemperature (lst), normalized difference vegetation index (ndvi), and surface permeability representedclimate resilience indicators. results revealed a significant positive correlation between biodiversity andclimate resilience (r²=0.64, p<0.01). areas with higher biodiversity exhibited lower surface temperatures andstronger resilience indices. habitat diversity had the highest contribution, reducing mean surface temperatureby approximately 1.2°c in greener zones. the findings highlight that expanding interconnected greennetworks, restoring native ecosystems, and integrating biodiversity metrics into urban development plans cansubstantially enhance mashhad’s climate resilience. ultimately, the study underlines that urban biodiversityserves not only as a foundation for ecological stability but also as a key strategy for sustainable climateadaptation in future cities.