نقش ذرات نمکی منتشرشده از دریاچه ارومیه در تشکیل ذرات ثانویه و تخریب کیفیت هوای تبریز: مرور و تحلیل مطالعات

این مقاله مروری با هدف بررسی نقش ذرات نمکی ناشی از خشکی بستر دریاچه ارومیه در کاهش کیفیت هوای شهر تبریز و مشارکت آنها در تشکیل ذرات ثانویه تدوین شده است. در این مطالعه، مرور نظام‌مند مطالعات علمی معتبر منتشرشده در بازه زمانی ده ساله انجام گرفت. نتایج نشان می‌دهد آب شور دریاچه ارومیه حاوی غلظت بالایی از یون‌های اصلی است؛ به‌عنوان مثال غلظت یون‌های na⁺، cl⁻،so₄²⁻ و mg²⁺ به ترتیب حدود mg/l 92500، 180103، 25267 و 17333 گزارش شده است. آنالیز ترکیب شیمیایی گردوغبار نمکی حاکی از آن است که یون سولفات بیشترین سهم را دارد و پس از آن نیترات و سدیم قرار می‌گیرند. مقادیر میانگین غلظت ذرات معلق در تبریز حدود µg/m³ 2/81 ≈ pm10 و µg/m³ 22≈ pm2.5 برآورد شده است؛ در یک طوفان شدید گردوغبار زمستانی سال 2017 نیز حداکثر غلظت pm10 تا حدود µg/m³ 935 گزارش شد. در بازه 1990–2019 تعداد روزهای همراه با پدیده گردوغبار در تبریز حدود 728 روز بوده است که این تعداد تقریباً 5/2 برابر تعداد روزهای غبار خیزی در حوضه ارومیه است. سهم منابع بستر خشک‌شده دریاچه ارومیه در یک نمونه tsp نیز حدود %6/57 برآورد شده است. نتایج کلی نشان می‌دهد بستر خشک‌شده دریاچه ارومیه نقش قابل‌توجهی در تشدید آلودگی هوای تبریز دارد و احیای این دریاچه برای بهبود کیفیت هوا ضروری است.

the role of salt particles emitted from lake urmia in secondary particle formation and air quality degradation in tabriz: a review and analysis of studies

this review article aims to investigate the role of salt particles generated from the desiccated bed oflake urmia in the degradation of air quality in tabriz and their contribution to secondary particleformation. a systematic review of peer-reviewed scientific publications from 2018 to 2025 wasconducted. the results indicate that the hypersaline water of lake urmia contains high concentrationsof major ions; for example, the concentrations of na⁺, cl⁻, so₄²⁻, and mg²⁺ are approximately 92,500,180,103, 25,267, and 17,333 mg/l, respectively. chemical analyses of the salt dust composition revealthat sulfate ions have the highest proportion, followed by nitrate and sodium. the averageconcentrations of airborne particulate matter in tabriz were estimated to be approximately pm10 ≈81.2 µg/m³ and pm2.5 ≈ 22 µg/m³; during a severe dust storm event in winter 2017, the maximumpm₁₀ concentration reached about 935 µg/m³. between 1990 and 2019, around 728 dust storm dayswere recorded in tabriz—about 2.5 times more than in the urmia basin. the contribution of the driedlakebed to total suspended particles (tsp) was estimated at approximately 57.6%. overall, findingssuggest that the desiccated bed of lake urmia plays a significant role in intensifying air pollution intabriz, and that restoration of the lake is essential for improving regional air quality.