احیاء باغات سبزی و صیفی حکم آباد تبریز؛ گامی به سوی حکمرانی زیست محیطی

باغات سبزی و صیفی حکم آباد بخشی از دشت حاصلخیز تبریز است که از دیرباز قطب تولید محصولات کشاورزی تبریز بود. اما سال های بسیاری است که هجوم دلالان، تغییر کاربری، ساخت و سازهای غیرمجاز تبدیل به خطر و تهدیدی جدی برای این عنصر هویتی تبریز شده است. این در حالی است که ظرفیت بی بدیل این پهنه به دلایل چرخه اقتصادی(از منظر بهره برداران)، تغدیه ای(تامین بخشی از مایحتاج سبزی و صیفی شهر تبریز)، تاریخی (قدمت)، فرهنگی(شیوه های کشت و کار خاص این منطقه) و پتانسیل های بالقوه گردشگری(کشاورزی شهری) گواه بر ارزش تاریخی آن به عنوان «یادگاری از گذشته و میراثی برای آینده» باغشهر تبریز است. بر این اساس، احیای این پهنه های سبز به عنوان یکی از بسترهای تاریخی تولیدات کشاورزی درون‌شهری، می‌تواند نقش موثری در تحقق حکمرانی زیست محیطی ایفا کند. این مقاله با هدف تبیین اهمیت بازآفرینی اکولوژیکی، اقتصادی و هویتی این محدوده، به بررسی وضعیت کنونی باغات، ظرفیت‌های زیست‌محیطی، و راهبردهای احیا و بهره‌برداری پایدار می‌پردازد. یافته‌ها نشان می‌دهد که تلفیق سیاست‌های کشاورزی شهری با برنامه‌ریزی فضایی، ارتقای بهره‌وری منابع آب، و ایجاد پیوند میان مدیریت شهری و جوامع محلی، زمینه‌ساز شکل‌گیری الگوی حکمرانی سبز در تبریز خواهد بود.

rehabilitation of vegetable and horticultural gardens in hokmabad, tabriz: a step toward environmental governance

the vegetable and horticultural gardens of hokmabad constitute an integral part of the fertile plain oftabriz, historically serving as one of the city’s principal hubs of agricultural production. over recentdecades, however, the intrusion of land speculators, extensive land-use transformations, and unregulatedconstruction have emerged as significant threats to this identity-bearing landscape of tabriz. despite thesepressures, the hokmabad area preserves exceptional multifaceted value—economic (for local producers),nutritional (as a primary supplier of fresh vegetables for the city), historical (reflecting a long-standingtradition of cultivation), cultural (through distinctive regional farming practices), and touristic (as apotential site for urban-agricultural tourism). collectively, these attributes underscore its status as “a livingmemory of the past and a legacy for the future” within the garden-city heritage of tabriz.accordingly, the revitalization of these green landscapes, as one of the historical foundations of intraurban agricultural production, represents a strategic pathway toward strengthening environmentalgovernance in tabriz. this study aims to articulate the ecological, economic, and identity-orientedsignificance of regenerating the hokmabad agricultural zone by assessing its current conditions,environmental capacities, and strategies for sustainable restoration and utilization. the findings suggest thatthe integration of urban agriculture policies with spatial planning, the enhancement of water-use efficiency,and the development of collaborative linkages between urban management and local communities cancollectively foster the emergence of a localized model of green and environmentally responsive urbangovernance in tabriz.